Trips ve Empoasca Mücadelesi Ruhsatlı İlaçları

📑 İçindekiler

Tripsler ve Empoasca grubu yaprakpireleri, tarımsal üretimde sık karşılaşılan, ancak birbirinden oldukça farklı biyolojiye sahip iki önemli zararlı grubudur.

Her iki grup da bitki dokularından beslenerek zarar oluşturur. Ancak;

Tripsler daha çok çiçek, genç yaprak ve sürgünlerde,
Empoasca grubu ise özellikle yapraklarda emgi yaparak

zarar meydana getirir.

Bu iki zararlının birbirine karıştırılması özellikle ilaçlama kararlarında hatalara neden olabilir.

Tripslerde çiçeklerde bronzlaşma, çiçek dökümü, meyvede şekil bozukluğu ve bazı virüslerin taşınması öne çıkarken; Empoasca türlerinde yapraklarda sararma, kenarlardan kahverengileşme, gelişme geriliği ve fotosentez kaybı daha belirgin olabilir.

Mücadelede ise her iki zararlı için de temel yaklaşım;

Doğru Teşhis + Düzenli İzleme + Ekonomik Eşik + Biyolojik/Kültürel Önlemler + Gerektiğinde Ruhsatlı Kimyasal Mücadele

şeklinde olmalıdır.

🐛 Trips Nedir?

Tripsler, Thysanoptera takımında bulunan küçük yapılı böceklerdir.

Tarımda en fazla sorun oluşturan türler arasında;

• Frankliniella occidentalis – Çiçek tripsi
• Thrips tabaci – Tütün tripsi
• Frankliniella intonsa
• Çeşitli Bitkiye Özgü Trips Türleri

bulunmaktadır.

Tripsler çok küçük oldukları için ilk bakışta fark edilmeyebilir.

Erginleri genellikle birkaç milimetre uzunluğundadır ve dar, saçaklı kanatları karakteristiktir.

Larva dönemlerinde kanatlar gelişmemiştir.

🦗 Empoasca Nedir?

Empoasca, Cicadellidae familyası içerisindeki yaprakpirelerini ifade eden bir gruptur.

Türkiye'de özellikle tarımsal üretimde;

Empoasca decipiens

ve bazı ürünlerde

Asymmetrasca decedens

gibi yaprakpireleri önem taşır.

Bakanlığın güncel BKÜ kayıtlarında bağ için “Yaprakpireleri” başlığı altında Asymmetrasca decedens ve Empoasca decipiens birlikte hedef zararlı olarak yer almaktadır.

Bu grup, tripslerden farklı olarak daha çok yaprak dokusundan bitki özsuyunu emer.

🔬 Trips ile Empoasca Arasındaki Temel Farklar

🌸 Tripslerin Bitkide Zarar Yaptığı Yerler

Tripsler özellikle;

• Çiçekler,
• Çiçek Tomurcukları,
• Genç Yapraklar,
• Sürgün Uçları,
• Küçük Meyveler

üzerinde yoğunlaşabilir.

Çiçek dönemindeki yüksek popülasyon özellikle meyve tutumunu ve meyvenin gelişimini etkileyebilir.

Çilekte çiçek tripsleri, çiçek ve meyvede emgi yaparak çiçek dökülmesi, meyve küçüklüğü, bronzlaşma, şekil bozukluğu ve pazar değerinde düşüşe yol açabilir. Bakanlığın teknik talimatında çiçek tripslerinin çilekte önemli ekonomik zarar oluşturabildiği belirtilmektedir.

🍓 Trips Hangi Bitkilerde Görülür?

Tripsler polifag zararlılardır.

Başlıca sorun oluşturabildikleri bitkiler arasında;

• Çilek,
• Biber,
• Domates,
• Patlıcan,
• Fasulye,
• Salatalık,
• Kavun,
• Karpuz,
• Pamuk,
• Turunçgiller,
• Kayısı,
• Şeftali,
• Erik,
• Süs Bitkileri,
• Bağ,
• Çeşitli Yabancı Otlar

bulunabilir.

Ancak bir zararlının bir bitkide görülmesi, o bitkide otomatik olarak ruhsatlı ilaç bulunduğu anlamına gelmez.

Bitki + zararlı + ürün birlikte kontrol edilmelidir.

🍃 Empoasca Hangi Bitkilerde Görülür?

Yaprakpireleri farklı kültür bitkilerinde bulunabilir.

Önemli konukçular arasında;

• Bağ,
• Pamuk,
• Sebzeler,
• Bazı Meyve Türleri,
• Baklagiller,
• Yabancı Otlar

bulunabilir.

Özellikle bağda Asymmetrasca decedens ve Empoasca decipiens ekonomik önem taşıyabilir.

🐛 Tripslerin Yaşam Döngüsü

Tripslerde gelişim genel olarak;

Yumurta → Larva → Prepupa → Pupa → Ergin

şeklindedir.

Bazı dönemlerde toprak, bitki artıkları, çiçekler veya korunaklı bitki bölgeleri gelişim için kullanılabilir.

Çiçek tripslerinde sıcaklık yükseldikçe gelişme hızlanır.

Sera koşullarında uygun sıcaklık ve konukçu varlığı nedeniyle yıl boyunca çok sayıda nesil oluşabilir.

Bakanlık teknik talimatında Frankliniella occidentalis için sera koşullarında yılda 12–15 döl oluşabileceği belirtilmektedir.

Bu nedenle sera tripslerinde birkaç gün içerisinde popülasyonun tekrar yükselmesi mümkündür.

🦗 Empoasca'nın Yaşam Döngüsü

Empoasca türlerinde;

Yumurta → Nimf → Ergin

gelişim şekli görülür.

Nimfler ve erginler yapraklardan bitki özsuyunu emer.

Nimfler genellikle yaprak yüzeyinde hareketlidir ve rahatsız edildiklerinde yana doğru veya geriye doğru hareket edebilir.

Erginler ise sıçrayarak veya kısa uçuşlarla başka bitkilere geçebilir.

Bu hareket kabiliyeti nedeniyle yaprakpireleri bir bahçe içerisinde kısa sürede yayılabilir.

🔍 Trips Zararı Nasıl Anlaşılır?

Trips zararında ilk belirtiler çoğu zaman;

• Gümüşi Lekeler,
• Bronzlaşma,
• Yapraklarda Renk Açılması,
• Çiçeklerde Kahverengileşme,
• Çiçek Dökülmesi,
• Meyvede Yüzeysel Yaralanmalar,
• Meyvede Şekil Bozukluğu,
• Genç Sürgünlerde Gelişme Geriliği

şeklinde ortaya çıkar.

Çiçeklerde yoğun trips bulunan bitkilerde meyve tutumu da olumsuz etkilenebilir.

🍓 Çilekte Trips Zararı

Çilek, trips zararının ekonomik açıdan oldukça önemli olduğu ürünlerden biridir.

Özellikle çiçeklenme döneminde;

Çiçek → Meyve Tutumu → Meyve Gelişimi

sürecinin tamamı izlenmelidir.

Tripsler meyve gelişirken tohumların arasındaki dokularda emgi yaparak bronzlaşmaya neden olabilir.

Bu zarar bazı durumlarda sıcaklık kaynaklı bronzlaşma veya fitotoksite ile karıştırılabilir.

Bu nedenle yalnızca meyvenin rengindeki değişime bakılarak trips teşhisi yapılmamalıdır.

🫑 Biberde Trips Zararı

Biberde özellikle sera koşullarında Frankliniella occidentalis önemli olabilir.

Tripsler;

• Çiçeklerde,
• Genç Yapraklarda,
• Sürgün Uçlarında,
• Genç Meyvelerde

beslenebilir.

Yüksek yoğunlukta çiçek ve meyve kayıpları meydana gelebilir.

Güncel BKÜ kayıtlarında sera biberinde Frankliniella occidentalis için 480 g/L spinosad içeren çeşitli ürünler bulunmaktadır. Örneğin EFDAL PİNOS ve ARALİX 480 SC için 20 ml/da sera tavsiyesi ve 3 gün PHI bilgisi yer almaktadır.

🦗 Empoasca Zararı Nasıl Anlaşılır?

Empoasca zararında özellikle yapraklarda;

• Sararma,
• Yaprak Kenarlarında Kahverengileşme,
• Yaprak Uçlarında Yanıklık,
• Doku Kuruması,
• Fotosentez Kaybı,
• Sürgün Gelişiminde Yavaşlama,
• Bitki Gelişmesinde Gerileme

görülebilir.

Yoğunluk arttıkça bitkinin su ve besin dengesindeki bozulma daha belirgin hale gelir.

🍇 Bağda Empoasca Zararı

Bağ, yaprakpirelerinin önemli konukçularından biridir.

Bakanlığın kayıtlarında bağdaki yaprakpireleri arasında;

Asymmetrasca decedens + Empoasca decipiens

birlikte hedef alınmaktadır.

Yapraklarda emgi sonucunda;

• Sararma,
• Kızarma veya Bronzlaşma,
• Yaprak Kenarı Kuruması,
• Fotosentez Kaybı,
• Sürgün Gelişmesinde Zayıflama

görülebilir.

Özellikle yoğun popülasyonlarda yaprak alanının azalması asmanın genel gelişimini etkileyebilir.

🪤 Tripslerde İzleme

Trips mücadelesinde izleme yapılmadan doğrudan ilaçlama yapmak doğru değildir.

Sera üretiminde;

• Mavi Yapışkan Tuzaklar,
• Sarı Yapışkan Tuzaklar,
• Çiçek Kontrolleri,
• Yaprak Kontrolleri,
• Çiçek Başına Trips Sayımı

kullanılabilir.

Renkli yapışkan tuzaklar özellikle erken popülasyon yükselişini görmek açısından değerlidir.

Ancak tuzakta yakalanan trips sayısı doğrudan ekonomik zarar eşiği olarak kullanılmamalıdır.

Bitki üzerindeki gerçek popülasyon da kontrol edilmelidir.

🔍 Trips Sayımı Nasıl Yapılır?

Özellikle çiçek tripslerinde çiçekler tek tek kontrol edilebilir.

Çiçekler hafifçe silkelenerek beyaz bir yüzey üzerine düşen larva ve erginler sayılabilir.

Çilekte Bakanlığın standart deneme metodunda 10 trips/çiçek veya üzeri yoğunluk deneme koşulu olarak belirtilmektedir. Bu değer her üründe otomatik ilaçlama eşiği olarak kullanılmamalıdır.

🪤 Empoasca İzleme

Empoasca'da doğrudan yaprak kontrolleri büyük önem taşır.

Kontrollerde;

• Alt Yapraklar,
• Orta Yapraklar,
• Genç Yapraklar,
• Sürgün Uçları

incelenmelidir.

Yaprakpireleri rahatsız edildiğinde hızla hareket ettiği için sayım sırasında bitkinin ani şekilde sallanmamasına dikkat edilmelidir.

Bakanlığın yaprakpiresi standart deneme metodunda yeterli yoğunluk için büyük yapraklı bitkilerde yaprak başına en az 15, küçük yapraklı bitkilerde en az 25 birey bulunan alanlar deneme koşulu olarak belirtilmektedir. Bu değer de doğrudan bütün ürünlerde ekonomik eşik olarak kullanılmamalıdır.

🟦 Tripslerde Mavi Tuzak Neden Kullanılır?

Tripslerin bazı türleri mavi renge güçlü şekilde yönelir.

Bu nedenle özellikle seralarda mavi yapışkan tuzaklar;

İlk Erginleri Yakalamak → Popülasyon Artışını Görmek → Mücadele Zamanını Belirlemek

amacıyla kullanılabilir.

Ancak tuzaklar tek başına yüksek popülasyonu her zaman kontrol altında tutmayabilir.

🟨 Empoasca'da Sarı Tuzaklar

Yaprakpirelerinin izlenmesinde sarı yapışkan tuzaklardan yararlanılabilir.

Fakat yine;

Tuzakta yakalanan birey sayısı + bitki üzerindeki nimf/ergin yoğunluğu + bitkinin zarar belirtileri

birlikte değerlendirilmelidir.

🐝 Tripslerde Biyolojik Mücadele

Tripslerde biyolojik mücadele özellikle seralarda çok önemlidir.

Kullanılabilen faydalı organizmalar arasında;

• Orius laevigatus
• Neoseiulus cucumeris
• Amblyseius cucumeris
• Steinernema feltiae

gibi organizmalar bulunur.

Güncel BKÜ kayıtlarında THRIPOR adıyla Orius laevigatus; sera sebze ve meyvelerinde çiçek tripsi ve tütün tripsine karşı ruhsatlı biyolojik mücadele etmeni olarak yer almaktadır.

THRIPEX ise Neoseiulus cucumeris içeren başka bir ruhsatlı biyolojik mücadele etmenidir.

Ayrıca NEMATAC içerisinde Steinernema feltiae bulunmakta ve sera biberinde çiçek tripsine karşı yaprak ve toprak uygulaması şeklinde ruhsatlı kullanım kaydı bulunmaktadır.

🐞 Orius laevigatus Neden Önemlidir?

Orius türleri özellikle tripslerin larva ve ergin dönemleriyle beslenebilir.

Bu nedenle sera içerisinde trips popülasyonu yükselmeden önce doğal düşmanın kurulması önemlidir.

Gecikmiş biyolojik mücadelede, çok yüksek trips yoğunluğunu kısa sürede düşürmek daha zor olabilir.

🕷️ Neoseiulus cucumeris

Neoseiulus cucumeris özellikle genç trips larvalarının kontrolünde kullanılabilir.

Güncel ruhsat kayıtlarında sera sebze ve meyvelerinde Frankliniella occidentalis ve Thrips tabaci için ruhsatlı biyolojik mücadele etmeni olarak yer almaktadır.

🌱 Kültürel Mücadele

Trips ve Empoasca mücadelesinde tarla veya seranın çevresi de önemlidir.

Özellikle;

• Yabancı Otlar,
• Bitki Artıkları,
• Gönüllü Bitkiler,
• Hasat Sonrası Bitki Kalıntıları,
• Aşırı Sık Dikim,
• Hava Sirkülasyonunun Zayıf Olması

zararlı popülasyonlarının devamına katkı sağlayabilir.

Sera üretiminde sezon başlangıcından önce sera içinin ve çevresinin temizlenmesi özellikle önemlidir.

💧 Sulama ve Besleme

Aşırı azotlu gübreleme, bazı emici zararlılarda olduğu gibi bitkinin çok körpe ve yoğun sürgün oluşturmasına neden olarak zararlı baskısını artırabilir.

Bu nedenle;

Dengeli Gübreleme + Kontrollü Azot + Uygun Sulama

uygulanmalıdır.

Ancak besleme programı tek başına trips veya Empoasca mücadelesi değildir.

🧪 Tripslerde Ruhsatlı Ürün Örnekleri

Güncel BKÜ kayıtlarında ürün ve bitki kombinasyonuna göre farklı aktif maddeler bulunmaktadır.

🫑 Sera Biberinde Çiçek Tripsi

Bu kayıtlar güncel BKÜ tavsiyelerinde sera biberi için yer almaktadır.

🍓 Çilekte Çiçek Tripsi

Güncel BKÜ kaydında MENUET'in çilekte çiçek tripsine karşı 20 ml/da ve 3 gün PHI ile tavsiyesi bulunmaktadır.

🍇 Empoasca İçin Ruhsatlı Ürün Örnekleri

🍇 Bağda Yaprakpireleri

SIVANTO SL 200 için güncel kayıt 60 ml/100 L ve 14 gün PHI göstermektedir. PIRECRIS için 150 ml/100 L ve 10 gün PHI kaydı bulunmaktadır. Her iki kayıtta da tüketim amaçlı asma yaprağı üretimi yapılan alanlara ilişkin uyarılar vardır.

⚠️ Ruhsat Konusunda Çok Önemli Ayrım

Bir aktif maddeyi “tripslerde kullanılıyor” veya “Empoasca'yı öldürüyor” şeklinde genel olarak yazmak doğru değildir.

Örneğin spinosadın bazı tripslerde ruhsatlı olması;

spinosad içeren her ürünün bütün ürünlerde trips ruhsatı olduğu

anlamına gelmez.

Aynı şekilde acetamipridin bazı yaprakpirelerinde kullanılması;

her meyvede Empoasca için otomatik ruhsat

anlamına gelmez.

Bu nedenle ürün tablolarında her zaman:

Bitki + Zararlı + Ticari Ürün + Aktif Madde + Doz + PHI

birlikte değerlendirilmelidir.

🔄 Tripslerde Direnç Yönetimi

Tripslerde direnç gelişimi önemli bir problemdir.

Özellikle sera üretiminde yıl boyunca çok sayıda nesil oluşabilmesi nedeniyle aynı etki mekanizmasının tekrarlanması risklidir.

Bu nedenle;

• Aynı Etki Mekanizmasını Arka Arkaya Kullanmayın.
• Farklı Ticari İsimleri Farklı Etki Mekanizması Sanmayın.
• Gereksiz İlaçlama Yapmayın.
• Biyolojik Mücadele Etmenlerini Koruyun.
• Tuzaklarla Popülasyonu İzleyin.
• Larva ve Ergin Dönemlerini Birlikte Değerlendirin.
• Ürünün Etiketindeki Uygulama Sayısını Aşmayın.

🔄 Empoasca'da Direnç Yönetimi

Empoasca mücadelesinde de aynı aktif madde veya aynı etki mekanizmasının sürekli kullanılması önerilmez.

Özellikle geniş spektrumlu insektisitlerin gereksiz kullanılması doğal düşmanların baskılanmasına ve ikincil zararlıların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Bu nedenle kimyasal mücadele;

İzleme → Eşik → Doğru Ürün → Doğru Zaman → Etki Mekanizması Rotasyonu

mantığıyla yürütülmelidir.

🚫 Trips Mücadelesinde Sık Yapılan Hatalar

❌ Sadece Tuzakta Trips Görünce İlaçlama Yapmak

Bitki üzerindeki gerçek yoğunluk da kontrol edilmelidir.

❌ Çiçekleri Kontrol Etmemek

Tripsler özellikle çiçeklerin içinde saklanabilir.

❌ Sadece Erginleri Hedeflemek

Yumurtalar ve larva/pupa dönemleri nedeniyle popülasyon yeniden yükselebilir.

❌ Aynı İlacı Tekrarlamak

Sera koşullarında direnç gelişimi hızlanabilir.

❌ Faydalı Böcekleri Yok Etmek

Gereksiz geniş spektrumlu uygulamalar biyolojik mücadeleyi bozabilir.

🚫 Empoasca Mücadelesinde Sık Yapılan Hatalar

❌ Yaprakları Kontrol Etmeden İlaçlama Yapmak

Yaprakpireleri çoğu zaman yoğunluk oluşturmadan fark edilmeyebilir.

❌ Yalnızca Erginleri Görmek

Nimf yoğunluğu da kontrol edilmelidir.

❌ Her Sararmayı Empoasca Sanmak

Besin noksanlığı, kuraklık, tuzluluk, hastalık ve kök problemleri benzer belirtiler oluşturabilir.

❌ Her Yaprakpireyi Aynı Tür Sanmak

Empoasca, Asymmetrasca ve diğer Cicadellidae türleri birbirinden farklı olabilir.

❌ Ruhsatı Kontrol Etmeden İlaç Kullanmak

Bitki ve zararlı kombinasyonu mutlaka güncel BKÜ kaydından kontrol edilmelidir.

📅 Trips İçin Genel İzleme Takvimi

📅 Empoasca İçin Genel İzleme Takvimi

🧠 Trips mi, Empoasca mı?

Sahada hızlı ayrım yapmak için şu mantık kullanılabilir:

Çiçekte küçük, ince, hızlı hareket eden böcekler → Trips ihtimali

Yaprak altında hareketli/sıçrayıcı küçük böcekler → Yaprakpireleri ihtimali

Gümüşi-bronz yüzey hasarı → Trips ihtimali

Yaprak kenarı yanıklığı ve sararma → Empoasca ihtimali

Ancak kesin teşhis için zararlının yakından incelenmesi gerekir.

📌 Sonuç

Tripsler ve Empoasca aynı şekilde mücadele edilmesi gereken zararlılar değildir.

Tripslerde özellikle çiçek, genç yaprak ve genç meyve kontrolü önem taşırken, Empoasca grubunda yaprak ve sürgün kontrolleri daha fazla önem taşır.

Tripslerde;

Mavi/Sarı Tuzak + Çiçek Kontrolü + Biyolojik Mücadele + Gerektiğinde Ruhsatlı İnsektisit

ön plana çıkarken, Empoasca'da;

Yaprak Kontrolü + Popülasyon Sayımı + Kültürel Önlemler + Doğru Ruhsatlı Ürün

temel mücadele yaklaşımını oluşturur.

Özellikle sera üretiminde tripslerde biyolojik mücadele önemli bir seçenekken, bağ gibi açık alanlarda Empoasca için düzenli sürvey ve doğru zamanda müdahale büyük önem taşır.

En önemli kural ise şudur:

Zararlıyı gör → doğru teşhis et → yoğunluğu belirle → ekonomik riski değerlendir → ruhsatlı mücadele yöntemini seç.

❓ Sık Sorulan Sorular (SSS)