🍑 TÜRKİYE’DE YETİŞTİRİLEN ŞEFTALİ VE NEKTARİN ÇEŞİTLERİ

Türkiye, farklı iklim kuşaklarına sahip olması sayesinde yılın çok geniş bir döneminde şeftali ve nektarin üretimine imkân sağlayan ülkelerden biridir.

Akdeniz kıyılarında bazı yeni nesil çeşitlerin hasadı nisan sonu–mayıs başında başlayabilirken, Marmara ve yüksek rakımlı üretim alanlarında geççi çeşitlerle hasat ağustos–eylül dönemine kadar uzayabilmektedir.

Bu nedenle Türkiye'de şeftali üretimini yalnızca “şeftali” olarak değerlendirmek yerine;

• 🍑 Erkenci şeftaliler
• 🍑 Orta mevsim şeftalileri
• 🍑 Geççi şeftaliler
• 🤍 Beyaz etli şeftaliler
• 💛 Sarı etli şeftaliler
• 🍑 Tüylü şeftaliler
• 🟠 Tüysüz nektarinler
• 🤍 Beyaz etli nektarinler
• 💛 Sarı etli nektarinler
• 🌱 Yeni nesil PSB, Planasa ve benzeri ıslah materyalleri

şeklinde değerlendirmek gerekir.

Not: Hasat tarihleri bölgeye, rakıma, anaçlara, bahçenin mikroklimasına ve yıllık sıcaklık seyrine göre değişebilir. Aşağıdaki tarihler özellikle Akdeniz, Ege ve Marmara üretim koşullarındaki yaklaşık dönemleri ifade eder.

🗺️ 1. AKDENİZ BÖLGESİ

Mersin – Adana – Hatay – Antalya

Akdeniz Bölgesi, Türkiye'nin en erkenci şeftali ve nektarin üretim kuşaklarından biridir.

Özellikle Mersin ve Adana'da düşük veya orta soğuklama ihtiyacına sahip, erken çiçeklenen ve erken hasada gelen çeşitler büyük önem taşır.

🍑 Akdeniz'de çok erkenci şeftaliler

PLAGOLD 9

Grup: Sarı etli, tüylü şeftali Hasat: Nisan son haftası Meyve: Yuvarlak, A–AA kalibre Kabuk: Sarı zemin üzerinde yüksek kırmızı renklenme Et: Sarı ve sert Verim: Yüksek Lezzet: İyi, dengeli

Akdeniz kuşağında sezonu açan önemli çeşitlerden biridir. Mersin ve Adana gibi sıcak bölgelerde çok erkenci üretim için değerlendirilmektedir.

ASTORIA

Grup: Sarı etli, tüylü şeftali Hasat: Plagold döneminde Meyve: Yuvarlak Kalibre: A–B Kabuk: Koyu kırmızı Et: Sarı Sertlik: Çok iyi Verim: Çok iyi

FİLOMENA

Astoria döneminin hemen sonrasında gelen çok erkenci çeşitlerden biridir.

Hasat: Astoria'dan yaklaşık 8 gün sonra Meyve: Yuvarlak Kabuk: Koyu kırmızı Sertlik: İyi Lezzet: Dengeli Verim: Çok iyi

ARTEMİS

Hasat: Astoria'dan yaklaşık 10 gün sonra Et: Sarı Kabuk: Koyu kırmızı Kalibre: A–AA Lezzet: Aromatik ve dengeli Verim: Çok iyi

AMANDİNA

Grup: Beyaz etli şeftali Hasat: Adana koşullarında yaklaşık 7 Mayıs Kabuk: Kırmızı renkli Et: Beyaz

BELEM

Grup: Beyaz etli şeftali Hasat: Adana koşullarında yaklaşık 27 Nisan Özellik: Çok erkenci, kırmızı kabuklu beyaz etli tip

Bu yeni nesil erkenci çeşitlerin Adana'daki yaklaşık hasat tarihleri fidan üretim kayıtlarında 24 Nisan ile mayıs ortası arasında sıralanmaktadır.

🍑 2. PLAGOLD SERİSİ

Plagold serisi Türkiye'deki erkenci ve orta erkenci şeftali yetiştiriciliğinde özellikle dikkat edilmesi gereken gruplardan biridir.

Serinin farklı numaraları aynı tarihte olgunlaşmaz. Bu nedenle “Plagold” adı tek başına yeterli değildir; mutlaka çeşit numarası belirtilmelidir.

PLAGOLD 9

🍑 Hasat: Nisan sonu 🍑 Et: Sarı 🍑 Kabuk: Kırmızı/sarı zemin 🍑 Kalibre: A–AA 🍑 Sertlik: Çok iyi 🍑 Verim: Çok iyi

PLAGOLD 11

🍑 Hasat: Mayısın ilk haftası 🍑 Meyve: Yuvarlak 🍑 Kalibre: A–AA 🍑 Kabuk: Koyu kırmızı 🍑 Sertlik: İyi–yüksek 🍑 Verim: Çok iyi

PLAGOLD 14

🍑 Hasat: Mayısın üçüncü haftası 🍑 Meyve: Yuvarlak 🍑 Et: Sarı 🍑 Kalibre: A–AA 🍑 Renk: Yoğun sarı/kırmızı 🍑 Lezzet: Çok iyi ve dengeli

PLAGOLD 16

🍑 Hasat: Mayısın 4. haftası–haziran başı 🍑 Meyve: Yuvarlak 🍑 Kalibre: A–AA 🍑 Kabuk: Koyu kırmızı 🍑 Sertlik: İyi

PLAGOLD 17

Türkiye'de koruma altına alınmış çeşitlerden biridir.

Bu nedenle Plagold serisi içerisinde yalnızca üreticilerin kullandığı ticari isimler değil, resmi çeşit kayıtlarında yer alan materyaller de bulunmaktadır.

PLAGOLD 19 S

Yeni nesil Plagold grubundaki çeşitlerden biridir ve resmi ticari çeşit kayıtlarında yer almaktadır.

PLAGOLD 21

Hasat: Yaklaşık 20 Haziran–1 Temmuz aralığı, bölgeye göre değişebilir Meyve: İri Et: Sarı Ortalama meyve: Yaklaşık 200 g civarında bildirilen üretim materyalleri bulunmaktadır.

PLAGOLD 250 S

Plagold serisinin geç dönem materyallerinden biridir ve resmi çeşit kayıtlarında yer almaktadır.

Plagold 11, 14, 19 S, 250 S ve diğer bazı Plagold materyallerinin resmi çeşit kayıtlarında bulunması, serinin yalnızca tek bir çeşit değil geniş bir çeşit grubundan oluştuğunu göstermektedir.

🍑 3. LOLA – CARLA GRUBU

LOLA

Hasat: Carla'dan yaklaşık 5 gün önce Meyve: Yuvarlak Kabuk: Koyu kırmızı Kalibre: A Sertlik: Çok iyi Verim: Çok iyi

CARLA

Hasat: Astoria'dan yaklaşık 20 gün sonra Meyve: Yuvarlak Kalibre: A–AA Kabuk: Koyu kırmızı Sertlik: Çok iyi Lezzet: Çok iyi, düşük asitli

Bu çeşitlerin Türkiye'deki üretim kayıtlarında özellikle erkenci Akdeniz üretim programlarında yer aldığı görülmektedir.

🍑 4. DİĞER YENİ NESİL ŞEFTALİLER

Türkiye'deki modern fidanlık üretimlerinde yalnızca Plagold serisi bulunmamaktadır.

Öne çıkan diğer gruplar arasında;

• Amandina
• Belem
• Filomena
• Artemis
• Carla
• Lola
• Leonida
• Pamela
• K313-24 PB
• Rich May
• Rich Lady
• Rubirich
• Royal Glory
• Royal Time
• Royal Summer
• Royal Lee
• Sweet Henry
• Sweet Ivan
• Sweet Juana
• Vista Rich
• Sugar Time
• Royal Bell
• Royal Maid
• Valley Sweet
• Red Fall
• Royal Gem
• Royal Delicious

gibi çeşitler bulunmaktadır.

Modern çeşitlerin önemli bir bölümü özellikle Akdeniz, Ege ve Marmara'daki ticari bahçelerde farklı hasat dönemlerini doldurmak amacıyla kullanılmaktadır.

🍑 5. EXTREME ŞEFTALİ SERİSİ

Son yıllarda Türkiye'deki ticari bahçelerde dikkat çeken gruplardan biri de Extreme serisidir.

Extreme sarı etli çeşitlerden bazıları

• Early Fresh
• Extreme 6
• Extreme 314
• Extreme Glow
• Extreme 514
• Extreme July
• Extreme Sweet
• Extreme Great
• Extreme 436
• Extreme 460
• Extreme 486

Extreme beyaz etli çeşitlerden bazıları

• Fresh White
• Extreme Snow
• Extreme 346
• Extreme Big
• Extreme 553
• Fresh Lady
• Extreme 493

Bu çeşitlerin önemli bölümü İspanya kökenli modern ıslah materyalleridir. Türkiye'deki fidanlık kataloglarında hem sarı hem de beyaz etli gruplar halinde yer almaktadır.

EXTREME RED

Meyve: Çok tatlı, aromatik, gevrek ve sulu Et: Sert ve sarı/kırmızı pigmentli Depolama: Yüksek Hasat: Bursa'da yaklaşık haziranın 4. haftası Özellik: Yavaş olgunlaşma ve nakliye/depolama avantajı

EXTREME 3.14

Et: Sarı Meyve: Yuvarlak, parlak Tat: Tatlı ve aromatik Hasat: Genellikle temmuz ortaları Depolama: İyi

EXTREME SWEET

Et: Sarı Meyve: İri ve yuvarlak Tat: Çok tatlı, gevrek ve sulu Hasat: Yaklaşık 29 Temmuz–5 Ağustos

Bu çeşitlerin hasat tarihleri özellikle Bursa gibi Marmara koşullarında verilmiştir; Mersin veya Adana'da aynı takvim kullanılmamalıdır.

🗺️ 6. EGE BÖLGESİ

İzmir – Manisa – Denizli – Aydın – Muğla

Ege Bölgesi'nde erkenci çeşitlerin yanında sert meyveli, yüksek renklenme gösteren ve taşımaya uygun modern çeşitler de önemlidir.

Öne çıkan çeşitler:

• Early Red
• Spring Lady
• Redhaven
• Glohaven
• Red Globe
• Elegant Lady
• J.H. Hale
• Monroe
• Rio Oso Gem
• Extreme Red
• Extreme 314
• Extreme Sweet
• Royal Glory
• Sweet Henry

Denizli'deki üretimlerde modern Extreme grupları ve farklı geççi çeşitler özellikle dikkat çekmektedir.

🗺️ 7. MARMARA BÖLGESİ

Bursa – Yalova – Balıkesir – Çanakkale – Sakarya

Marmara, Türkiye'nin önemli geleneksel şeftali üretim kuşaklarından biridir.

Burada hasat Akdeniz'e göre daha geç gerçekleşir.

Önemli çeşitler

REDHAVEN

Orta mevsim, sarı etli, kırmızı renkli, aromatik.

GLOHAVEN

İri ve kaliteli meyveleriyle bilinen orta dönem çeşidi.

RED GLOBE

İri meyveli, kaliteli ve ticari değeri yüksek çeşitlerden biridir.

ELEGANT LADY

Hasat: Bölgeye göre ağustos sonu–eylül Meyve: İri Et: Sarı Kabuk: Kırmızı Et yapısı: Sert ve dayanıklı

J.H. HALE

İri meyveli, sarı etli, geççi şeftaliler arasında yer alır.

MONROE

Geççi sarı etli çeşitlerden biridir.

🗺️ 8. ÇANAKKALE – BAYRAMİÇ

🤍 BAYRAMİÇ BEYAZI

Türkiye'nin en dikkat çekici yöresel şeftali gruplarından biridir.

Bayramiç Beyazı'nın farklı tipleri farklı tarihlerde olgunlaşabilir.

Bayramiç Beyazı Tip 1

Hasat: Haziran 3. hafta Meyve: Yaklaşık 65 g Et: Beyaz Kabuk: Yeşilimsi sarı Tat: Orta tatlı

Bayramiç Beyazı Tip 2

Hasat: Temmuz 1. hafta Meyve: Yaklaşık 61 g Et: Kremsi beyaz Sertlik: İyi

Bayramiç Beyazı Tip 3

Hasat: Temmuz sonu Meyve: Yaklaşık 70 g Et: Beyaz Tat: Tatlı

Bayramiç Beyazı Tip 4

Hasat: Ağustos 2. hafta Meyve: Yaklaşık 61 g Et: Kremsi beyaz Tat: Tatlı Sertlik: İyi

Bayramiç yöresinde yapılan pomolojik çalışmalar, bu grubun kendi içerisinde dahi meyve büyüklüğü ve olgunlaşma zamanı bakımından farklı tipler içerdiğini göstermektedir.

🍑 9. TÜYLÜ ŞEFTALİLER

Türkiye'de yetiştirilen klasik şeftalilerin önemli bölümü tüylü kabuk yapısına sahiptir.

Başlıca çeşitler

• Springtime
• Springcrest
• Maycrest
• May Crest
• Rich May
• Early Red
• Blazing Gold
• Redhaven
• Glohaven
• Red Globe
• Rome Star
• Elegant Lady
• J.H. Hale
• Monroe
• Rio Oso Gem
• Red Star
• Royal Glory
• Royal Time
• Royal Summer
• Rich Lady
• Rubirich
• Sweet Henry
• Extreme Red
• Extreme Sweet
• Plagold serileri
• Astoria
• Artemis
• Carla
• Lola
• Filomena
• Amandina
• Belem

🟠 10. TÜYSÜZ NEKTARİNLER

Nektarinler botanik olarak şeftaliyle çok yakın akraba olmasına rağmen kabuklarının tüysüz olması nedeniyle ticari olarak ayrı değerlendirilir.

Türkiye'de çok sayıda sarı ve beyaz etli nektarin yetiştirilmektedir.

🍊 11. ÇOK ERKENCİ NEKTARİNLER

PATAGONIA

Et: Sarı Hasat: Adana'da yaklaşık 4 Mayıs Meyve: Basık-yuvarlak Kalibre: A–B Kabuk: Parlak kırmızı Sertlik: Çok iyi Tat: Dengeli

COPACABANA

Türkiye'de özellikle dikkat edilmesi gereken yeni nesil nektarinlerden biridir.

Hasat: Adana koşullarında yaklaşık 10–12 Mayıs Grup: Sarı etli nektarin Islahçı: PSB Dönem: Erkenci

İPANEMA

Hasat: Yaklaşık 18 Mayıs Grup: Sarı etli nektarin Dönem: Garofa'dan yaklaşık bir hafta önce

GARCİMA

Hasat: Yaklaşık 14 Mayıs Grup: Sarı etli nektarin Dönem: Erkenci

ATİNEA

Hasat: Adana'da yaklaşık 16 Mayıs Et: Sarı Meyve: Uzun-yuvarlak Kalibre: A Kabuk: Koyu kırmızı Sertlik: Çok iyi Tat: Dengeli

BOREAL

Et: Beyaz Hasat: Adana'da yaklaşık 20 Mayıs Dönem: Orta-erkenci

Bu çeşitlerin özellikle Adana ve Akdeniz koşullarındaki tarihleri, Türkiye'deki fidan üretim kayıtlarında ayrı ayrı verilmektedir.

🟠 12. ORTA DÖNEM NEKTARİNLER

GAROFA

Hasat: Yaklaşık 22–25 Mayıs Et: Sarı Grup: Orta-erkenci

BIG BANG

Hasat: 20–25 Haziran Et: Sarı Meyve: İri, yuvarlak Kabuk: Kırmızı Tat: Çok iyi Verim: Yüksek

BIG TOP

Türkiye'nin en bilinen ticari nektarinlerinden biridir.

Hasat: Yaklaşık 25–30 Haziran Et: Sarı Meyve: Orta-iri Kabuk: Turuncu zemin üzerine koyu kırmızı Tat: Tatlı Sertlik: İyi Verim: Yüksek

GARDETA

Et: Sarı Hasat: Adana'da yaklaşık 10–15 Haziran Kalibre: A–AA, yaklaşık 70–76 mm Kabuk: Koyu kırmızı Meyve: Yuvarlak Tat: Aromatik ve düşük asitli Sertlik: Çok iyi

Gardeta'nın başka bir üretim bölgesindeki kaydında Big Top'tan yaklaşık dört gün önce olgunlaştığı belirtilmektedir. Bu durum, bölgesel iklimin hasat tarihini ne kadar değiştirebildiğini gösterir.

🟠 13. GEÇ DÖNEM NEKTARİNLER

SWEET LADY

Et: Sarı Meyve: Çok iri Kabuk: Parlak kırmızı Et: Sert Hasat: Bursa koşullarında yaklaşık ağustos sonu Tat: Tatlı

VENÜS

Et: Sarı Meyve: Çok iri Kabuk: Yoğun kırmızı Tat: Çok tatlı Depolama: Soğuk hava koşullarında uzun süre muhafazaya uygun Hasat: Yaklaşık 15–20 Ağustos

CALDESI 2000

Türkiye'de yaygın olarak bilinen geç dönem nektarin gruplarından biridir.

CALDESI 85

Önemli ticari nektarin çeşitlerinden biridir.

CALDESI 2020

Yeni nesil Caldesi grubunda değerlendirilen çeşitlerden biridir.

🍑 14. DİĞER NEKTARİN ÇEŞİTLERİ

Türkiye'deki fidanlık ve üretim materyallerinde aşağıdaki çeşit ve gruplara da rastlanmaktadır:

Sarı etli

• Alltop
• Ambra
• Big Top
• Big Bang
• Caldesi
• Caldesi 2000
• Caldesi 2020
• Early Bomba
• Extreme Candy
• Honey Blaze
• Honey Cascade
• Honey Late
• Honey Prima
• Honey Royale
• Honey Top
• Honey Glo
• Morsianna 51
• Morsianna 90
• Orion
• Sweet Lady
• Venüs
• Big Top
• Gardeta
• Atinea
• Patagonia
• Garofa
• Garcima
• Copacabana
• İpanema

Beyaz etli

• Boreal
• Pasionata
• Tifany
• Extreme 79
• Extreme 464
• Extreme 33
• Extreme 853
• Extra Moon

Türkiye'deki modern nektarin kataloglarında bu çeşitlerin yanında çok sayıda Extreme sarı ve beyaz etli materyal de yer almaktadır.

🗺️ 15. BÖLGELERE GÖRE GENEL ÇEŞİT DAĞILIMI

📅 16. TÜRKİYE ŞEFTALİ–NEKTARİN HASAT TAKVİMİ

🍑 NİSAN

• Filomena
• Belem
• Plagold 9
• Astoria

🍑 MAYIS

• Artemis
• Amandina
• Plagold 11
• Patagonia
• Copacabana
• Atinea
• Garcima
• Boreal
• Lola

🍑 HAZİRAN

• Plagold 14
• Plagold 16
• Carla
• Redhaven
• Big Bang
• Big Top
• Gardeta
• Early Red
• Glohaven

🍑 TEMMUZ

• Red Globe
• Rich Lady
• Extreme 314
• Extreme Red
• Extreme Globe
• Royal Glory
• J.H. Hale'nin bazı bölgelerdeki başlangıçları

🍑 AĞUSTOS

• Extreme Sweet
• Venüs
• Sweet Lady
• geççi nektarinler
• geççi beyaz şeftaliler

🍑 EYLÜL

• Elegant Lady
• Monroe
• Sweet Lady'nin bazı üretim bölgelerindeki hasatları
• çok geççi şeftali ve nektarinler

⚠️ 17. “ATALANTA – CAPA CUPONO – ALLY” KONUSU

Bu isimleri özellikle ayrı belirtmek gerekiyor.

Atalanta, Ally ve Capa Cupono isimleri Türkiye'deki açık ve güvenilir çeşit kayıtlarında diğer çeşitler kadar net biçimde doğrulanamadı.

Buna karşılık Copacabana adı ve çeşidi doğrulanabiliyor. Türkiye'deki PSB materyalleri arasında Copacabana'nın Adana koşullarında yaklaşık 10–12 Mayıs hasat dönemine geldiği belirtiliyor.

Dolayısıyla:

Capa Cupono → Copacabana mı?

sorusunun kesinleştirilmesi gerekiyor.

Aynı şekilde Atalanta ve Ally için de üreticinin kullandığı ticari isim, çeşit kodu veya farklı yazım ihtimali bulunabilir.

Bu üç ismin özelliklerini sırf listeyi doldurmak için tahmin ederek yazmak doğru olmaz.

🌱 18. ÜRETİCİ İÇİN ÇEŞİT SEÇİMİ

Şeftali veya nektarin bahçesi kurulurken sadece hasat tarihine bakmak yeterli değildir.

❄️ Soğuklama

Çeşidin bölgenin kış şartlarına uygun olması gerekir.

🌸 Çiçeklenme

Çok erkenci çeşitlerde erken çiçeklenme nedeniyle ilkbahar don riski dikkate alınmalıdır.

🍑 Meyve iriliği

Pazarın istediği kalibre ile çeşidin doğal meyve büyüklüğü uyumlu olmalıdır.

💪 Sertlik

Özellikle uzak pazarlara gönderilecek ürünlerde önemlidir.

🚚 Nakliye

Meyvenin hasat sonrası dayanımı ticari başarıda önemli rol oynar.

🍬 Brix ve aroma

Tüketici açısından tat kalitesini belirleyen önemli faktörlerdir.

🧊 Depolama

Geççi çeşitlerde soğuk hava depolama avantajı sezonun uzatılmasına yardımcı olabilir.

🍑 MESUT TARIM İÇİN ÖZEL DEĞERLENDİRME

Mersin merkezli üretim açısından bakıldığında şeftali ve nektarin çeşitlerini tek bir hasat dönemine sıkıştırmak yerine çeşit zinciri oluşturmak daha anlamlıdır.

Örneğin teorik bir Akdeniz çeşit zinciri:

Nisan sonu: Plagold 9 → Astoria → Filomena

Mayıs başı: Plagold 11 → Artemis → Amandina → Patagonia

Mayıs ortası: Copacabana → Atinea → Garcima → Lola

Mayıs sonu: Plagold 14 → Carla → Boreal

Haziran: Plagold 16 → Big Bang → Big Top → Gardeta

Haziran sonu–Temmuz: Royal / Extreme / orta-geççi çeşitler

şeklinde planlanabilir.

Böylece tek çeşit üzerinden kısa bir hasat yerine uzatılmış bir pazarlama sezonu oluşturulabilir.

🍑 SONUÇ

Türkiye'nin şeftali ve nektarin çeşit yapısı, yalnızca Redhaven, Glohaven, Elegant Lady ve J.H. Hale gibi klasik çeşitlerden oluşmamaktadır.

Günümüzde özellikle Akdeniz'de;

Plagold 9 – Plagold 11 – Plagold 14 – Plagold 16 – Astoria – Filomena – Artemis – Carla – Lola – Amandina – Belem

gibi çok erkenci ve erkenci çeşitler;

Ege ve Marmara'da ise;

Redhaven – Glohaven – Red Globe – Elegant Lady – J.H. Hale – Monroe – Royal grupları – Extreme grupları

gibi orta ve geççi çeşitler önem taşımaktadır.

Nektarinde ise;

Patagonia – Copacabana – Atinea – Garcima – İpanema – Boreal – Gardeta – Big Bang – Big Top – Sweet Lady – Venüs – Caldesi grubu – Extreme grubu

gibi çok sayıda modern çeşit Türkiye'deki üretim materyali içerisinde yer almaktadır.

Bu çeşit zenginliği sayesinde Türkiye'de şeftali ve nektarin hasadı, doğru bölge ve doğru çeşit eşleştirmesiyle nisan sonundan eylül ayına kadar geniş bir üretim sezonuna yayılabilir.