Bordo Bulamacı Kullanımı ve Amaçları

Bordo bulamacı; bakır sülfat (göztaşı), kireç ve suyun belirli oranlarda karıştırılmasıyla hazırlanan, özellikle fungal ve bakteriyel hastalıklara karşı koruyucu amaçla kullanılan bakırlı bir fungisittir.

Meyvecilikte uzun yıllardır kullanılan bordo bulamacı; özellikle elma, armut, şeftali, kayısı, kiraz, erik, ceviz, bağ ve diğer meyve türlerinde hastalıkların bahçeye yerleşmesini ve ilk enfeksiyonların oluşmasını önlemeye yönelik uygulamalarda önem taşır.

Bordo bulamacının en önemli özelliği koruyucu çalışmasıdır. Bitki dokusuna girdikten sonra hastalığı ortadan kaldıran klasik bir sistemik fungisit gibi düşünülmemelidir. Bu nedenle uygulamanın hastalık gelişmeden veya enfeksiyon koşulları oluşmadan önce yapılması büyük önem taşır.

Günümüzde üretici iki farklı yöntemle bordo bulamacı kullanabilir:

• Göztaşı + kireç + su ile geleneksel olarak hazırlamak
• Hazır ruhsatlı bordo bulamacı preparatlarını kullanmak

Türkiye'de Bakanlığın BKÜ veri tabanında %20 metalik bakıra eşdeğer bordo bulamacı içeren WP, WG ve SC formülasyonlarında ruhsatlı ürünler bulunmaktadır.

🦠 Bordo Bulamacı Nasıl Etki Eder?

Bordo bulamacında hastalık etmeni üzerinde etkili olan temel unsur bakır iyonlarıdır.

Bitki yüzeyine uygulandığında bakır, fungal sporların çimlenmesini ve bazı bakteriyel etmenlerin bitkiye girişini engellemeye yardımcı olur.

Bu nedenle bordo bulamacının çalışma mantığı:

Bakır → bitki yüzeyinde koruyucu tabaka → hastalık etmeninin çimlenmesini/enfeksiyon oluşturmasını engelleme

şeklinde özetlenebilir.

Bordo bulamacı:

• Sistemik değildir.
• Bitkinin içerisinde taşınan klasik sistemik fungisitler gibi davranmaz.
• Daha çok yüzeyde koruyucu etki gösterir.
• Hastalık oluştuktan sonra tedavi edici etkisi sınırlıdır.
• Özellikle dormant dönem ve hastalık öncesi koruyucu uygulamalarda önemlidir.

Bu nedenle bordo bulamacını "hastalık çıktıktan sonra kurtarıcı ilaç" olarak görmek doğru değildir.

🧬 Bordo Bulamacının Fungisit Grubu

Bakırlı fungisitler FRAC sisteminde M01 – bakırlı bileşikler / çoklu etkili temas fungisitleri grubunda değerlendirilir.

M grubundaki fungisitlerin özelliği, hastalık etmeni üzerinde tek bir biyokimyasal hedef yerine birden fazla noktadan etkili olmalarıdır.

Bu durum direnç gelişimi açısından bordo bulamacını birçok tek hedefli fungisite göre avantajlı hale getirir.

Ancak bu durum:

"Bakırlı ürünlerde direnç hiçbir zaman oluşmaz."

anlamına gelmez.

Özellikle aynı bakırlı ürünlerin gereğinden fazla ve sürekli kullanılması; bitki üzerinde bakır birikimi, fitotoksite ve çevresel yük gibi başka sorunları gündeme getirebilir.

🌳 Bordo Bulamacı Hangi Hastalıklara Karşı Kullanılır?

Bordo bulamacı özellikle meyvecilikte çok sayıda fungal ve bakteriyel hastalıkla mücadelede kullanılmaktadır.

Başlıca kullanım alanları arasında:

• Elma karalekesi
• Armut karalekesi
• Şeftali yaprak kıvırcıklığı
• Kayısı yaprak delen
• Kiraz yaprak delen
• Dal yanıklıkları
• Bakteriyel kanser ve zamklanma
• Bağ mildiyösü
• Bağ ölükol
• Ceviz antraknozu
• Erik cep hastalığı
• Bazı fungal ve bakteriyel yara enfeksiyonları

bulunabilir.

Ancak burada önemli bir ayrım vardır:

Bir hastalığın bordo bulamacına karşı duyarlı olması, her ürünün her bitkide ruhsatlı olduğu anlamına gelmez.

Uygulama mutlaka güncel BKÜ tavsiyesi ve ürün etiketi üzerinden değerlendirilmelidir.

📅 Bordo Bulamacı Ne Zaman Atılır?

Bordo bulamacının en bilinen uygulama dönemleri sonbahar ve ilkbahar başıdır.

🍂 Sonbahar Uygulaması

Meyve ağaçlarında yaprakların büyük bölümünün dökülmesinden sonra yapılan uygulama, hastalık etmenlerinin dal, budak, gövde ve diğer bitki yüzeylerinde kışlamasına karşı koruyucu bir yaklaşım sağlar.

Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüklerinin üretici bilgilendirmelerinde sonbahar uygulamalarında genel olarak %2 civarındaki konsantrasyonlar örneklenmektedir.

Özellikle:

• Yaprakların yaklaşık %75'i döküldüğünde
• Yaprakların tamamen döküldüğü dönemde
• Budama sonrasında
• Ağaçların dormant döneme girdiği süreçte

uygulama planlanabilir.

🌱 İlkbahar Uygulaması

İlkbaharda uygulama genellikle gözler uyanmadan önce yapılır.

Bu dönemde amaç, sezonun ilk enfeksiyonlarının oluşmasını mümkün olduğunca engellemektir.

Bakanlık il müdürlüklerinin üretici duyurularında ilkbahar uygulaması için genel olarak %1–%1,5 civarı konsantrasyonlar örneklenmektedir.

Ancak bitki türü, gelişme dönemi ve kullanılan hazır ürünün etiketi dikkate alınmalıdır.

🧪 Geleneksel Bordo Bulamacı Nasıl Hazırlanır?

Geleneksel bordo bulamacı hazırlanırken iki ayrı çözelti hazırlanır:

1. Göztaşı çözeltisi

2. Kireç çözeltisi

Daha sonra göztaşı çözeltisi kireçli suyun üzerine yavaş yavaş eklenir ve sürekli karıştırılır.

Burada sıra önemlidir.

Doğru yöntem:

Kireçli su → göztaşı çözeltisi eklenir.

Bakanlık kaynaklarında da göztaşı eriyiğinin kireçli su üzerine yavaşça ilave edilmesi gerektiği belirtilmektedir.

🪣 100 Litre %1'lik Bordo Bulamacı

Sönmemiş kireç yerine 1 kg sönmüş kireç kullanılabilir.

Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarında %1'lik bordo bulamacı için 100 litreye 1 kg göztaşı ve 500 g sönmemiş kireç örneği verilmektedir.

🪣 Farklı Konsantrasyonlar

Bu tablo geleneksel hazırlanmış bordo bulamacı içindir. Hazır ticari bordo bulamacı ürünlerinde aynı yüzde hesabı doğrudan uygulanmaz; ürünün etiketindeki doz esas alınmalıdır.

🔵 Bordo Bulamacının Hazır Olup Olmadığı Nasıl Anlaşılır?

Geleneksel yöntemle hazırlanan bordo bulamacında kireç miktarının yetersiz kalması istenmeyen sonuçlara yol açabilir.

Üretici bilgilendirmelerinde kullanılan pratik yöntemlerden biri paslanmamış çivi testidir.

Temiz bir çivi karışıma batırılıp yaklaşık 5 dakika bekletilir.

• Çivide belirgin kızarma/değişiklik yoksa karışımın uygun hale geldiği kabul edilir.
• Çivide kızarma görülürse karışımın yeterince nötralize olmadığı düşünülür ve kireç dengesi yeniden kontrol edilir.

Bu kontrol yöntemi Tarım ve Orman Bakanlığı'nın üretici bilgilendirmelerinde de yer almaktadır.

⚗️ Bordo Bulamacı Hazırlarken En Sık Yapılan Hatalar

Bordo bulamacının etkisini ve bitki güvenliğini belirleyen en önemli noktalardan biri hazırlama tekniğidir.

❌ Göztaşını doğrudan kirecin üzerine dökmek

Yanlış hazırlama yöntemi karışımın yapısını bozabilir.

❌ Metal kap kullanmak

Bakırlı karışımlar metal ekipmanlarla istenmeyen reaksiyonlara girebilir. Plastik kaplar ve uygun ekipman tercih edilmelidir.

❌ Kireci yeterince hazırlamadan kullanmak

Kireç iyi söndürülmeli ve yabancı maddelerden arındırılmalıdır.

❌ Karışımı uzun süre bekletmek

Hazırlanan bordo bulamacının mümkün olduğunca hazırlandıktan sonra kullanılması gerekir. Tarım ve Orman Bakanlığı kaynakları uzun süre bekletilmemesi gerektiğini özellikle belirtmektedir.

❌ İlaçlama makinesini temizlememek

Uygulama sonrasında depo, filtre, süzgeç ve meme sistemi temizlenmelidir.

🧴 Hazır Bordo Bulamacı Ürünleri

Günümüzde üreticinin kendi bordo bulamacını hazırlaması şart değildir.

Piyasada kullanıma hazır veya belirli formülasyonlarda hazırlanmış ruhsatlı bordo bulamacı ürünleri bulunmaktadır.

Güncel BKÜ kayıtlarında örnek olarak şu ürünler yer almaktadır:

Bu ürünlerin tamamı aynı isim altında bulunsa da ruhsat kapsamları, kullanım dozları ve uygulama alanları birbirinin aynısı kabul edilmemelidir. Örneğin HEKTAŞ BORDO 20 WP ve WG'nin BKÜ kayıtları ayrı ürünler olarak tutulmaktadır.

Ayrıca 2024–2026 döneminde yeni ruhsatlı bordo bulamacı ürünlerinin de sisteme eklendiği görülmektedir. Örneğin BORDOTAN WG 2025, BORDUM 2025 ve PACİNO 20 WP 2026 ruhsat tarihlerine sahiptir.

📋 Ruhsatlı Kullanım Alanları

Aşağıdaki tablo, güncel BKÜ kayıtlarında görülen örnek kullanımlardan oluşturulmuştur. Ürünün etiketi ve güncel BKÜ tavsiyesi esas alınmalıdır.

Kayısıda yaprak delen için HEKTAŞ BORDO 20 WP'nin BKÜ kaydında normal ve dormant dönem için farklı dozlar yer almaktadır. Bağda ise aynı ürün için mildiyö ve ölükol tavsiyeleri bulunmaktadır.

Elmada karaleke için SAFA BORDEAUX MIX JET 20 WG'nin güncel BKÜ tavsiyesinde 1500 g/100 L doz ve 21 günlük hasat aralığı görülmektedir.

🍇 Bağda Bordo Bulamacı

Bordo bulamacı bağcılıkta özellikle:

• Bağ mildiyösü
• Ölükol
• Bazı bakteriyel ve fungal enfeksiyonların önlenmesi

amacıyla kullanılabilir.

Ancak bağlarda çok önemli bir ayrıntı vardır:

Bağ yaprağı tüketimi yapılan alanlarda ürün etiketindeki uyarılar mutlaka dikkate alınmalıdır.

Örneğin güncel HEKTAŞ BORDO 20 WP/WG kayıtlarında bağ yaprağı hasadı yapılan alanlarda kullanım yapılamayacağı belirtilmektedir.

🍑 Şeftalide Bordo Bulamacı

Şeftalide bordo bulamacının en bilinen kullanım alanlarından biri yaprak kıvırcıklığıdır.

Özellikle tomurcukların uyanmaya başladığı dönemde yapılan koruyucu bakır uygulamaları hastalık yönetiminin önemli parçalarından biridir.

Ancak şeftalide bakır uygulamalarında fenolojik dönem çok önemlidir.

Yeşil dokunun geliştiği dönemde gereğinden yüksek bakır konsantrasyonları:

• Yaprak yanıklığı
• Çiçek zararları
• Genç sürgünlerde fitotoksite
• Meyve yüzeyinde zarar

oluşturabilir.

Bu nedenle "daha fazla bordo bulamacı = daha fazla koruma" mantığı doğru değildir.

🍒 Kiraz ve Sert Çekirdekli Meyvelerde Kullanım

Kiraz, şeftali, kayısı ve erik gibi sert çekirdekli meyvelerde bakırlı uygulamalar özellikle:

• Yaprak delen
• Dal yanıklıkları
• Bakteriyel kanser
• Bazı fungal hastalıklar

açısından önem taşır.

Bununla birlikte sert çekirdekli türler bakır uygulamalarına karşı bazı dönemlerde hassas olabilir.

Bu nedenle:

ürün + doz + fenolojik dönem + hava koşulu

birlikte değerlendirilmelidir.

🍎 Elma ve Armutta Bordo Bulamacı

Elma ve armutta bordo bulamacı özellikle karaleke ve bazı erken dönem hastalık risklerinin yönetiminde kullanılabilir.

Bu türlerde dormant dönem uygulamaları önemlidir.

Ancak elma ve armutta da hazır ticari ürün kullanılıyorsa:

etiket dozu doğrudan uygulanmalı, geleneksel %1 veya %2 hesabı ticari ürün dozunun yerine geçirilmemelidir.

🌰 Cevizde Bordo Bulamacı

Cevizde bakırlı fungisitler özellikle antraknoz gibi hastalıkların yönetim programlarında değerlendirilebilir.

Ancak cevizde hastalık yönetimi yalnızca bordo bulamacına bırakılmamalıdır.

Özellikle:

• Hastalıklı yaprakların uzaklaştırılması
• Bahçe hijyeni
• Taç içerisindeki hava hareketinin iyileştirilmesi
• Dengeli sulama
• Aşırı azot uygulamasından kaçınma
• Hastalık gelişimini takip etme

koruyucu programın diğer parçalarıdır.

⚖️ Bordo Bulamacı ile Diğer Bakırlı Fungisitlerin Karşılaştırılması

Buradaki önemli nokta şudur:

Bordo bulamacı ile bakır hidroksit veya bakır oksiklorür aynı ürün değildir.

Hepsi bakırlı fungisit grubunda bulunsa da formülasyon, bakırın bitkiye sunuluş şekli, etiket dozu ve ruhsatlı kullanım alanları farklı olabilir.

🧪 Bordo Bulamacı ile Captan Karşılaştırması

🔄 Bordo Bulamacı ile Sistemik Fungisit Arasındaki Fark

Bordo bulamacı ile sistemik fungisitleri aynı amaçla düşünmek hatalıdır.

Bordo bulamacı:

Hastalık oluşmadan önce yüzeyde koruma sağlar.

Sistemik fungisit:

Bitki dokusu içerisinde hareket ederek farklı mekanizmalarla hastalık gelişimini baskılayabilir.

Bu nedenle bordo bulamacı, modern hastalık yönetiminde çoğu zaman tek başına değil, entegre fungisit programının koruyucu bileşenlerinden biri olarak değerlendirilmelidir.

🌧️ Yağmurdan Önce veya Sonra Bordo Bulamacı Atılır mı?

Bordo bulamacının etkinliği yaprak ve dal yüzeyinde yeterli kaplamanın oluşmasına bağlıdır.

Uygulama sonrasında meydana gelen yağış koruyucu kaplamanın bir kısmını veya tamamını uzaklaştırabilir.

Bu nedenle:

• Yağmur ihtimali yüksekken uygulama yapılmamalı.
• Uygulama için mümkün olduğunca yağışsız dönem seçilmeli.
• Yağmur sonrası yeniden uygulama gerekip gerekmediği hastalık riski ve ürün etiketine göre değerlendirilmelidir.

"Yağmur yağdı, hemen tekrar bordo atalım" yaklaşımı da doğru değildir.

☀️ Sıcak Havada Bordo Bulamacı Kullanılır mı?

Bakırlı preparatlarda sıcaklık ve bitkinin fenolojik durumu önemlidir.

Özellikle aktif büyümenin olduğu dönemde yüksek bakır konsantrasyonları fitotoksite riskini artırabilir.

Bu nedenle bordo bulamacı özellikle dormant dönem ve erken dönem koruyucu uygulamalarda daha güvenli bir kullanım alanına sahiptir.

Sıcak, kuru ve aktif vegetasyon döneminde ise ürün etiketindeki uyarılar çok daha dikkatli değerlendirilmelidir.

🧪 Bordo Bulamacı Başka İlaçlarla Karıştırılır mı?

Genel olarak üreticinin kendi hazırladığı bordo bulamacının başka bitki koruma ürünleriyle rastgele karıştırılması doğru değildir.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın üretici bilgilendirmelerinde bordo bulamacının başka ilaçlarla karıştırılmadan uygulanması gerektiği açıkça belirtilmektedir.

Özellikle:

• Yağ bazlı ürünler
• Bazı insektisitler
• Bazı fungisitler
• Yaprak gübreleri
• Asidik veya alkali karakterli ürünler

ile karışım yapılmadan önce ürün etiketi ve teknik uygunluk kontrol edilmelidir.

🐝 Bordo Bulamacı Arılara Zararlı mı?

Bordo bulamacı bir insektisit değildir.

Dolayısıyla temel hedefi böcekler değildir.

Ancak bu, uygulamanın çevre açısından tamamen risksiz olduğu anlamına gelmez.

Özellikle:

• Gereksiz yüksek doz
• Tekrarlanan bakır uygulamaları
• Toprakta bakır birikimi
• Su kaynaklarına taşınma

çevresel açıdan dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle ihtiyaç dışı bakır uygulamasından kaçınılmalıdır.

🌱 Toprakta Bakır Birikimi Neden Önemlidir?

Bordo bulamacının en önemli uzun vadeli dezavantajlarından biri bakırın çevrede kalıcı olabilmesidir.

Yıllar boyunca çok sık ve yüksek miktarlarda bakır kullanılan bahçelerde toprakta bakır birikimi meydana gelebilir.

Bu nedenle modern bitki koruma yaklaşımında:

"Bakır olduğu için sınırsız kullanılabilir."

mantığı yanlıştır.

Bakırlı fungisitler de:

• Doğru zamanda
• Ruhsatlı üründe
• Doğru dozda
• Gerektiğinde
• Entegre mücadele yaklaşımı içerisinde

kullanılmalıdır.

⚠️ Bordo Bulamacında En Sık Yapılan Hatalar

🧑‍🌾 Bordo Bulamacında Doğru Uygulama Mantığı

Başarılı bir bordo bulamacı uygulaması için şu sıra izlenmelidir:

Hastalık riski → bitkinin gelişme dönemi → ruhsatlı ürün → etiket dozu → uygun hava koşulu → yeterli kaplama

Özellikle meyve bahçelerinde ağacın sadece dış yüzeyinin değil, hastalık etmenlerinin bulunduğu dal, budak, gövde ve uygun bitki yüzeylerinin yeterli şekilde kaplanması önemlidir.

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın teknik bilgilendirmelerinde de uygulamada ağacın tüm yüzeyinin kaplanmasına dikkat edilmesi gerektiği belirtilmektedir.

🧠 Bordo Bulamacı Hastalığı Tedavi Eder mi?

Bordo bulamacının en önemli özelliği koruyucu olmasıdır.

Bu nedenle:

Hastalığı tedavi eden ilaç

olarak değerlendirilmemelidir.

Örneğin bir ağaçta hastalık belirtileri ortaya çıktıktan sonra yalnızca bordo bulamacı uygulayarak mevcut enfeksiyonu tamamen ortadan kaldırmak çoğu durumda mümkün değildir.

Bordo bulamacının asıl avantajı:

enfeksiyon oluşmadan önce bitki yüzeyini korumaktır.

📌 Bordo Bulamacı Kullanırken Altın Kurallar

1. Ruhsatlı ürünü tercih edin.
2. Hazır ürün kullanıyorsanız etiket dozunu esas alın.
3. Geleneksel bordo bulamacı hazırlıyorsanız göztaşı-kireç oranını doğru ayarlayın.
4. Göztaşı çözeltisini kireçli suyun üzerine yavaşça ekleyin.
5. Metal kaplardan kaçının.
6. Hazırlanan karışımı uzun süre bekletmeyin.
7. Aktif yeşil dokuda yüksek konsantrasyondan kaçının.
8. Yağış öncesi uygulama yapmayın.
9. Başka ilaçlarla rastgele karıştırmayın.
10. Uygulama ekipmanını işlem sonrasında temizleyin.
11. Gereksiz tekrarlardan kaçının.
12. Ürün etiketi ve güncel BKÜ tavsiyesini mutlaka kontrol edin.

📊 Bordo Bulamacının Avantajları ve Dezavantajları

🌾 Mesut Tarım Açısından Bordo Bulamacının Yeri

Bordo bulamacı, özellikle meyve bahçelerinde sezon başlamadan önce yapılan koruyucu bitki koruma uygulamalarının önemli araçlarından biridir.

Ancak modern üretimde amaç yalnızca "ilaç atmak" değildir.

Doğru yaklaşım:

bahçe hijyeni + budama + hastalık takibi + uygun sulama + dengeli gübreleme + hava koşullarının takibi + doğru zamanda bakırlı koruma + gerektiğinde ruhsatlı diğer fungisitler

şeklinde bütüncül bir mücadele programıdır.

Özellikle Türkiye'nin farklı bölgelerinde aynı meyve için hastalık baskısı ve uygulama zamanı değişebildiğinden, bordo bulamacı uygulaması takvimden çok bitkinin fenolojik gelişimi ve hastalık riski üzerinden planlanmalıdır.

❓ Sık Sorulan Sorular (SSS)