Karaleke Hastalığı Belirtileri ve Mücadelesi

Karaleke, özellikle elma ve armut yetiştiriciliğinde verim ve meyve kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen fungal hastalıklardan biridir.

Elmada hastalığın etmeni Venturia inaequalis, armutta ise Venturia pirina'dır.

Hastalık yalnızca yapraklarda oluşan siyah lekelerden ibaret değildir. Enfeksiyon;

• Yapraklarda
• Meyvelerde
• Yaprak saplarında
• Genç sürgünlerde

belirti oluşturabilir.

Özellikle ilkbaharın yağışlı geçtiği yıllarda hastalık hızla yayılabilir. Enfeksiyonun erken dönemde kontrol altına alınamaması, sezon boyunca yeni enfeksiyonların oluşmasına ve ciddi yaprak kayıplarına neden olabilir.

Elma karalekesinde hastalık döngüsünün önemli bir bölümü sonbaharda yere dökülen enfekteli yapraklar üzerinde devam eder. İlkbaharda bu yapraklarda gelişen pseudothecium yapıları olgunlaştığında askosporlar yağışla birlikte serbest kalır ve yeni enfeksiyonların başlamasında önemli rol oynar.

---

🍎 Elma Karalekesi

Venturia inaequalis, elma karalekesinin temel fungal etmenidir.

Hastalık Türkiye'deki elma yetiştiriciliği yapılan bölgelerde önemli sorunlardan biridir.

Özellikle:

• İlkbahar yağışlarının uzun sürmesi
• Sık aralıklarla yağış alınması
• Yaprakların uzun süre ıslak kalması
• Yoğun taç yapısı
• Bahçede geçen yıldan kalan enfekteli yaprakların fazla olması
• Hastalığa duyarlı çeşitlerin yetiştirilmesi

hastalığın gelişimini kolaylaştırır.

---

🍐 Armut Karalekesi

Armutta karalekeye Venturia pirina neden olur.

Hastalık döngüsü birçok açıdan elma karalekesine benzer.

Armut karalekesinde yaprak ve meyve enfeksiyonlarının yanında, bazı koşullarda genç sürgünlerde de belirtiler görülebilir.

Bakanlığın Entegre Mücadele Teknik Talimatı'nda armut karalekesi için de ilkbahar yağışlarının ve hastalık gelişiminin takip edilmesi gerektiği belirtilmektedir.

---

🔬 Karaleke Nasıl Gelişir?

Karalekenin gelişimini anlamak, ilaçlama zamanını anlamak açısından çok önemlidir.

Hastalık döngüsü genel olarak:

Enfekteli yaprak → Kışlama → Askospor oluşumu → Yağış → Askosporların yayılması → İlk enfeksiyon → Konidiler → İkincil enfeksiyonlar

şeklinde ilerler.

Elmada özellikle sonbaharda yere dökülen hastalıklı yapraklar bir sonraki sezonun primer enfeksiyon kaynağı açısından büyük önem taşır.

Bu nedenle karaleke mücadelesi aslında yalnızca ilkbaharda yapılan fungisit uygulamalarından oluşmaz.

Sonbaharda başlayan mücadele, ilkbahardaki hastalık baskısını doğrudan etkileyebilir.

---

🌧️ Yağış ve Yaprak Islaklığı Neden Önemli?

Karaleke açısından yağışın kendisi kadar önemli olan faktörlerden biri yaprak ıslaklık süresidir.

Sporların çimlenebilmesi ve enfeksiyon oluşturabilmesi için uygun:

• Sıcaklık
• Bağıl Nem
• Yaprak Islaklığı
• Yağış
• Bitkinin Fenolojik Dönemi

birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle sadece “bugün yağmur yağdı” şeklinde değerlendirme yapmak yeterli değildir.

Yağışın ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, sıcaklık ve yaprakların ne kadar süre ıslak kaldığı da önemlidir.

---

🍃 Yapraklarda Karaleke Belirtileri

Elmada ilk belirtiler çoğunlukla genç yapraklarda görülür.

Başlangıçta:

Açık yeşil veya zeytin renginde lekeler

oluşabilir.

Zaman içerisinde lekeler koyulaşır ve karakteristik karaleke görünümü ortaya çıkar.

İlerleyen dönemde:

• Lekeler büyür.
• Lekelerin yüzeyi kadifemsi bir görünüm alabilir.
• Enfekteli dokular kahverengileşir.
• Ağır enfeksiyonlarda yapraklar sararabilir.
• Yapraklar erken dökülebilir.

Şiddetli yaprak enfeksiyonu ağacın fotosentez kapasitesini azaltarak meyve gelişimini ve gelecek yılın çiçek tomurcuğu oluşumunu da olumsuz etkileyebilir.

---

🍎 Meyvede Karaleke Belirtileri

Meyve enfeksiyonları ekonomik açıdan özellikle önemlidir.

Meyvede başlangıçta küçük, zeytin yeşili lekeler görülebilir.

Zaman içerisinde:

• Lekeler büyür.
• Renk kahverengiye veya koyu renge döner.
• Enfekteli bölgede doku gelişimi yavaşlar.
• Meyve büyüdükçe lekeli bölgelerde çatlamalar oluşabilir.
• Meyve şekli bozulabilir.
• İleri enfeksiyonlarda ikincil mikroorganizmalar çürümeyi artırabilir.

Erken dönemde oluşan enfeksiyonlar meyvenin düzgün gelişmesini engelleyerek şekilsiz ve pazar değerini kaybetmiş meyveler meydana getirebilir.

---

🍐 Armutta Meyve Belirtileri

Armut meyvelerinde de karakteristik koyu renkli karaleke lezyonları oluşabilir.

Enfeksiyon meyvenin büyüme döneminde gerçekleştiğinde:

• Meyve yüzeyinde lekeler oluşabilir.
• Lekeli dokular çatlayabilir.
• Meyvenin düzgün gelişimi bozulabilir.
• Pazarlanabilirlik düşebilir.

Özellikle genç meyvelerde oluşan enfeksiyonlar sezon boyunca belirgin hale gelebilir.

---

🌱 Sürgünlerde Karaleke

Elma karalekesinde yaprak ve meyve belirtileri daha ön planda olmakla birlikte bazı durumlarda genç sürgünlerde de enfeksiyon görülebilir.

Armutta ise sürgün enfeksiyonları daha belirgin olabilir.

Sürgünlerde:

• Koyu renkli lekeler
• Kabukta çatlamalar
• Yüzeysel nekrotik alanlar
• Zayıflayan sürgün dokuları

görülebilir.

---

🧬 Elma ve Armut Karalekesi Arasındaki Fark

---

🍂 Sonbahar Mücadelesi Neden Önemlidir?

Karaleke mücadelesinin en çok gözden kaçan bölümlerinden biri sonbahardır.

Elmada yere düşen hastalıklı yapraklar gelecek sezon için önemli inokulum kaynağıdır.

Bu nedenle:

• Yapraklar Bahçede Bırakılmamalıdır.
• Enfekteli Yaprakların Parçalanması Sağlanmalıdır.
• Bahçe Tabanındaki Enfekteli Yaprakların Ayrışması Hızlandırılmalıdır.
• Gerektiğinde Uygun Kışlık Uygulamalar Değerlendirilmelidir.
• Budama Artıkları Bahçede Bırakılmamalıdır.

Bakanlığın teknik talimatlarında da sonbaharda yere dökülen enfekteli yaprakların toplanması veya uygun şekilde toprağa gömülmesi primer enfeksiyon kaynağının azaltılması açısından önerilmektedir.

---

🌿 Bahçe Yönetimi

Karaleke açısından bahçenin mikrokliması büyük önem taşır.

Aşırı sık ve havasız taç yapısı:

Nem → Uzun Yaprak Islaklığı → Enfeksiyon Riski

zincirini güçlendirebilir.

Bu nedenle:

• Taç İçerisinde Hava Hareketi Sağlanmalıdır.
• Aşırı Sık Dallar Seyreltilmelidir.
• Budama Dengeli Yapılmalıdır.
• Aşırı Azotlu Gübrelemeden Kaçınılmalıdır.
• Sulama Yaprağı Uzun Süre Islatacak Şekilde Yönetilmemelidir.
• Bahçede Hastalık Kaynakları Azaltılmalıdır.

---

🧪 Karalekede Önemli Aktif Maddeler

Bakanlığın elma karalekesi veri tabanında çok sayıda farklı aktif madde grubu bulunmaktadır. Bunların tamamı aynı üründe veya aynı dönemde kullanılabilecek seçenekler değildir; kullanım bitki + hastalık + ürün + güncel ruhsat kombinasyonuna göre değerlendirilmelidir.

Bu nedenle karaleke mücadelesinde yalnızca “bir fungisit” aramak yerine farklı etki mekanizmalarının doğru zamanda kullanılması gerekir.

---

🍎 Elmada Karaleke İçin Ruhsatlı Ürün Örnekleri

Aşağıdaki tablo güncel BKÜ kayıtlarında elma karalekesi için görülen ürünlerden örneklerdir. Aynı aktif maddeye sahip çok sayıda ticari ürün bulunabildiği için burada farklı etki mekanizmalarını gösterecek şekilde seçilmiştir.

📊 Tablo

Ticari Ürün	Aktif Madde	Formülasyon	Hedef Hastalık	Doz	PHI
SERCADİS	300 g/L Fluxapyroxad	SC	Elma karalekesi	15 ml/100 L	35 gün
DELAN PRO	375 g/L Fosforöz asit tuzları + 125 g/L Dithianon	SC	Elma karalekesi	125 ml/100 L	35 gün
JAMMER	%50 Cyprodinil	WG	Elma karalekesi	40 g/100 L	28 gün
MAGİCAL 250 EC	250 g/L Difenoconazole	EC	Elma karalekesi	10 ml/100 L	14 gün
VİOLENT 70 WP	%70 Thiophanate-methyl	WP	Elma karalekesi	60 g/100 L	14 gün
BESTDODİNE 500 SC	500 g/L Dodine	SC	Elma karalekesi	80 ml/100 L	14 gün
EFDAL CAPTANIM 50 F	500 g/L Captan	SC	Elma karalekesi	150 ml/100 L	14 gün
CUPROXAT	190 g/L Metalik bakıra eşdeğer tribazik bakır sülfat	SC	Elma karalekesi	350 ml/100 L	21 gün

Bu kayıtların doz ve PHI değerleri ilgili BKÜ tavsiyelerinden alınmıştır. Örneğin SERCADİS için 15 ml/100 L ve 35 gün, DELAN PRO için 125 ml/100 L ve 35 gün, MAGİCAL 250 EC için 10 ml/100 L ve 14 gün kayıtlıdır.

CUPROXAT kaydında ayrıca Golden ve Granny Smith çeşitlerinde pas riski nedeniyle kullanılmaması yönünde özel uyarı bulunmaktadır.

---

🍐 Armutta Karaleke İçin Ruhsatlı Ürün Örnekleri

Armut karalekesinde de oldukça geniş bir aktif madde seçeneği bulunmaktadır. Bakanlığın veri tabanında azoxystrobin, bakırlı bileşikler, boscalid, captan, cyprodinil, difenoconazole, dithianon, dodine, fluopyram, fluxapyroxad, pyraclostrobin, pyrimethanil, tebuconazole, thiophanate-methyl ve trifloxystrobin gibi gruplar listelenmektedir.

📊 Tablo

Ticari Ürün	Aktif Madde	Formülasyon	Hedef Hastalık	Doz	PHI
FABAN	250 g/L Dithianon + 250 g/L Pyrimethanil	SC	Armut karalekesi	75 ml/100 L	56 gün
ATREUS	310 g/L Pyrimethanil + 95 g/L Trifloxystrobin	SC	Armut karalekesi	45 ml/100 L	14 gün
KOR-PREX DODİNE 65 WP	%65 Dodine	WP	Armut karalekesi	100 g/100 L	21 gün
SCORPİON 250 EC	250 g/L Difenoconazole	EC	Armut karalekesi	10 ml/100 L	14 gün
KORPHANATE 70 WP	%70 Thiophanate-methyl	WP	Armut karalekesi	60 g/100 L	14 gün
CAMADA	%70 Thiophanate-methyl	WP	Armut karalekesi	60 g/100 L	14 gün
PLATİN CAPTAN 50 WP	%50 Captan	WP	Armut karalekesi	150 g/100 L	14 gün
TAKCAPTAN	%50 Captan	WP	Armut karalekesi	150 g/100 L	14 gün

Yukarıdaki ürünlerin güncel BKÜ kayıtlarında armut karalekesi için verilen doz ve PHI bilgileri farklılık göstermektedir. Örneğin FABAN'da PHI 56 günken, ATREUS'ta 14 gündür. Bu nedenle “karaleke ilacı” şeklinde genel bir doz vermek doğru değildir.

---

🧪 Bakırlı Fungisitlerin Karalekedeki Yeri

Bakırlı preparatlar karaleke yönetiminde özellikle koruyucu uygulamalar açısından önemlidir.

Elmada güncel BKÜ kayıtlarında:

• Bakır Oksiklorid
• Bakır Sülfat
• Tribazik Bakır Sülfat
• Bakır Hidroksit

gibi farklı bakır bileşikleri bulunmaktadır.

Ancak bakırlı ürünlerde de:

Aktif madde konsantrasyonu + formülasyon + ürün etiketi + uygulama dönemi

birlikte değerlendirilmelidir.

Örneğin CUPROXAT'ın elma karalekesi tavsiyesinde 350 ml/100 L doz ve 21 günlük PHI bulunurken, farklı bakır ürünlerinde dozlar farklıdır.

---

🔄 Karalekede FRAC Rotasyonu

Karaleke mücadelesinde ticari ürün değiştirmek ile etki mekanizmasını değiştirmek aynı şey değildir.

Örneğin:

SERCADİS → Başka Bir Fluxapyroxad Ürünü

gerçek bir FRAC rotasyonu değildir.

Aynı şekilde:

Pyraclostrobin → Trifloxystrobin

şeklindeki değişiklik de her zaman yeterli bir rotasyon oluşturmaz; her ikisi de FRAC 11 grubundadır.

Benzer şekilde:

Boscalid → Fluopyram → Fluxapyroxad

üç farklı ticari isim gibi görünse de tamamı FRAC 7 / SDHI grubundadır.

Bu nedenle direnç yönetiminde:

Ticari ürün değil, etki mekanizması değiştirilmelidir.

---

⚠️ Karaleke Mücadelesinde En Sık Yapılan Hatalar

Hastalık Görülene Kadar Beklemek

İlk lekeler görüldüğünde enfeksiyon süreci zaten başlamış olabilir.

Sonbahardaki Yaprakları Önemsememek

Enfekteli yaprakların bahçede kalması gelecek sezonun primer inokulumunu artırabilir.

Her Yağmurdan Sonra Rastgele İlaçlama Yapmak

Yağış tek başına ilaçlama kararının tek kriteri değildir.

Sadece Ticari Ürün Adına Bakmak

Aynı aktif maddeyi taşıyan farklı ürünler direnç yönetimi açısından farklı kabul edilmemelidir.

PHI'yi Dikkate Almamak

Özellikle hasada yakın dönemde ürün seçerken son ilaçlama-hasat aralığı mutlaka dikkate alınmalıdır.

Çeşit Uyarılarını Gözden Kaçırmak

Bazı ürünlerde belirli çeşitlere veya kullanım koşullarına özel uyarılar bulunabilir.

---

🛡️ Entegre Karaleke Mücadelesi

Karaleke ile başarılı mücadelede şu dört yaklaşım birlikte değerlendirilmelidir:

🌿 Kültürel Mücadele

Hastalık kaynaklarının azaltılması ve bahçe havasının iyileştirilmesi.

🌧️ Tahmin ve Uyarı

Yağış, sıcaklık ve yaprak ıslaklığının takip edilmesi.

🧪 Kimyasal Mücadele

Hastalık riskine ve fenolojik döneme uygun, güncel ruhsatlı ürünlerin kullanılması.

🔄 Direnç Yönetimi

Aynı FRAC grubunun arka arkaya kullanılmaması ve mümkün olduğunda çok noktalı etkili ürünlerin programa doğru şekilde dahil edilmesi.

---

📅 Karaleke İçin Yıllık Mücadele Mantığı

Elma ve armut için Bakanlığın entegre mücadele yaklaşımında da uygulama zamanlarının fenolojik dönem, yağış ve kullanılan ürünün etki süresi ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir.

---

📌 Karalekede En Önemli Nokta

Karaleke mücadelesinde başarılı olmak için yalnızca “hangi ilaç?” sorusuna cevap vermek yeterli değildir.

Asıl soru:

Hangi bitkide + hangi dönemde + hangi hastalık baskısında + hangi aktif madde/FRAC grubuyla + hangi ruhsatlı ürün + hangi doz + kaç gün PHI?

olmalıdır.

Özellikle elma ve armutta karaleke mücadelesi sezonluk bir program olarak ele alınmalıdır. İlkbaharda hastalık ortaya çıktıktan sonra yapılan gelişigüzel uygulamalar yerine, hastalık döngüsü ve hava koşulları izlenerek koruyucu yaklaşım uygulanması daha doğru bir mücadele stratejisidir.

---

❓ Sık Sorulan Sorular (SSS)