Antraknoz Hastalığı ve Mücadelesi

Antraknoz, çok sayıda kültür bitkisinde görülebilen, çoğunlukla Colletotrichum cinsine bağlı fungal etmenlerin neden olduğu önemli hastalık grubudur.

Ancak “antraknoz” adı altında bütün bitkilerde aynı hastalık bulunmaz.

Örneğin:

Bu nedenle bir üründe antraknoza karşı ruhsatlı olan aktif maddeyi başka bir ürüne otomatik olarak aktarmak doğru değildir.

Tarım ve Orman Bakanlığı BKÜ sisteminde de hastalıklar bitki ve etmen bazında ayrı ayrı kayıt altına alınmaktadır.

🔬 Antraknoz Nedir?

Antraknoz, bitkinin farklı organlarında nekrotik lekeler, çökük lezyonlar, meyve çürüklükleri, sürgün kurumaları ve bazı türlerde çiçek enfeksiyonları meydana getirebilen fungal hastalıkların genel adıdır.

Hastalığın en dikkat çekici özelliklerinden biri, özellikle meyvelerde oluşan:

Yuvarlak veya düzensiz → Çökük → Koyu renkli → İlerleyen dönemde çürüyen lezyonlardır.

Nemli koşullarda bazı antraknoz etmenlerinin oluşturduğu lezyonlarda turuncu, somon veya pembe renkli spor kitleleri görülebilir.

Bu görünüm teşhiste önemli ipuçlarından biridir.

🦠 Antraknozun Etmenleri

Antraknoz denildiğinde en sık karşılaşılan cins Colletotrichum'dur.

Ancak bütün antraknozların etmeni Colletotrichum değildir.

Örneğin cevizde Bakanlığın BKÜ veri tabanında hastalık Ceviz Antraknozu – Gnomonia leptostyla olarak kayıtlıdır.

Bu nedenle:

“Antraknoz = tek fungus”

şeklinde düşünmek doğru değildir.

🌧️ Antraknoz Hangi Koşullarda Gelişir?

Antraknozların çoğunda nem ve yaprak/meyve ıslaklığı hastalık gelişiminde kritik rol oynar.

Riski artıran koşullar:

• Uzun Süren Yağışlı Dönemler
• Yüksek Bağıl Nem
• Uzun Yaprak Islaklığı
• Sık Dikim
• Havasız Bitki Taçları
• Aşırı Sulama
• Yağmurlama Sulama
• Hastalıklı Bitki Artıklarının Bahçede Kalması
• Yaralı veya Zedelenmiş Meyveler
• Sıkışık ve Nemli Hasat Koşulları

Kabakgillerde Bakanlığın teknik talimatında hastalığın özellikle 21–26 °C ve en az %80 orantılı nem koşullarında epidemi oluşturabildiği belirtilmektedir.

Çilekte ise hastalığın nemli ve sıcak havalarda çok hızlı ilerleyebildiği bildirilmektedir.

🍃 Yapraklarda Antraknoz Belirtileri

Yaprak belirtileri bitkiye göre değişir.

Genellikle:

• Küçük Kahverengi Lekeler
• Koyu Kahverengi veya Siyah Nekrozlar
• Yuvarlak veya Düzensiz Lekeler
• Lekelerin Birleşmesi
• Yaprak Dokularında Kuruma
• Erken Yaprak Dökümü

görülebilir.

Kabakgillerde ilk belirtiler genellikle yapraklarda esmer veya siyah renkli lekeler şeklinde başlar. Lekeler büyüyüp birleşebilir ve yaprak dokusunun parçalanmasına neden olabilir.

🍑 Meyvelerde Antraknoz

Antraknozun ekonomik açıdan en önemli zararlarından biri meyvelerde meydana gelir.

Meyvede:

Leke → Çökme → Koyulaşma → Genişleme → Çürüme

şeklinde ilerleme görülebilir.

Özellikle hasada yaklaşan meyvelerde enfeksiyonların hızlı ilerlemesi ciddi kalite kayıplarına neden olabilir.

Bazı Colletotrichum türlerinde lezyon üzerinde nemli koşullarda turuncu-somon renkli spor kitleleri oluşması karakteristiktir.

🌸 Çiçeklerde Antraknoz

Bazı ürünlerde çiçekler hastalığa karşı oldukça hassastır.

Özellikle çilekte:

Çiçek Tomurcuğu → Çiçek → Çiçek Sapı → Meyve

zincirinin farklı noktalarında enfeksiyon görülebilir.

Bakanlığın çilek teknik talimatında özellikle tamamen açmış çiçeklerin antraknoza karşı çok hassas olduğu ve enfekte çiçeklerin hızla kuruyabildiği belirtilmektedir.

🌱 Sürgün ve Dal Belirtileri

Bazı antraknoz etmenleri genç sürgünlerde de hastalık oluşturabilir.

Belirtiler:

• Koyu Renkli Nekrotik Lekeler
• Çökük Dal Yaraları
• Sürgün Uçlarında Kuruma
• Dal Gelişiminde Zayıflama
• Genç Dokularda Geriye Doğru Kuruma

şeklinde görülebilir.

🍓 Çilekte Antraknoz

Çilek, antraknozun ekonomik açıdan önemli olduğu ürünlerden biridir.

Bakanlığın teknik talimatında çilekte antraknoza neden olan başlıca etmenler:

Colletotrichum fragariae

Colletotrichum gloeosporioides

Colletotrichum acutatum

olarak belirtilmektedir.

Hastalık:

• Yaprak
• Stolon
• Çiçek
• Çiçek Sapı
• Meyve
• Kök Boğazı

üzerinde görülebilir.

Çilekte Belirtiler

Meyvelerde özellikle:

• Yuvarlak ve Çökük Lekeler
• Kahverengi-Siyah Lezyonlar
• Hızlı Meyve Çürümesi
• Nemli Koşullarda Spor Kitleleri

görülebilir.

🍓 Çilekte Ruhsatlı Ürün Örneği

📊 Tablo

Ticari Ürün	Aktif Madde	Formülasyon	Hedef Hastalık	Doz	PHI
CAİRA	250 g/L Azoxystrobin	SC	Çilekte Antraknoz	75 ml/da	1 gün

BKÜ veri tabanında CAİRA, çilekte antraknoza karşı 250 g/L azoxystrobin SC olarak ve 75 ml/da, 1 gün PHI ile kayıtlıdır.

🍉 Kabakgillerde Antraknoz

Kabakgillerde antraknoz özellikle:

Kavun + Karpuz + Hıyar + Kabak

üretiminde önem taşır.

Etmen Bakanlığın teknik talimatında:

Colletotrichum orbiculare

olarak belirtilmektedir. Eski kaynaklarda C. lagenarium adıyla da karşılaşılabilir.

🍉 Kavun ve Karpuzda Belirtiler

Yapraklarda:

• Esmer Lekeler
• Siyahımsı Nekrozlar
• Lekelerin Birleşmesi
• Yaprak Kuruması

görülebilir.

Meyvelerde ise:

Çökük + Yuvarlak/Düzensiz + Koyu Renkli

lezyonlar oluşabilir.

Nemli havalarda lezyonların üzerinde kavuniçi renkli spor kitleleri oluşması hastalığın tipik belirtilerindendir.

🌱 Kabakgillerde Tohum Kaynaklı Bulaşma

Kabakgiller antraknozunda yalnızca tarladaki hastalıklı bitkilere odaklanmak yeterli değildir.

Etmen:

Tohum + Bulaşık Bitki Artıkları + Toprak + Yağmur Sıçraması

yoluyla taşınabilir.

Bu nedenle temiz tohumluk kullanılması ve hastalıklı bitki artıklarının tarladan uzaklaştırılması önemlidir. Bakanlığın teknik talimatında ayrıca en az 3 yıllık ekim nöbeti önerilmektedir.

🍉 Kabakgillerde Güncel BKÜ Kayıtları

Bakanlığın antraknoz veri tabanında kabakgiller için aktif madde grupları arasında:

• Bazik Bakır Sülfat
• Cymoxanil
• Fluopyram
• Thiram
• Trifloxystrobin

bulunmaktadır.

Ancak bunların tamamını bütün kabakgillerde aynı şekilde kullanmak doğru değildir. Bitki ve kullanım şekline göre tavsiye ayrı değerlendirilmelidir.

Örneğin kavunda güncel BKÜ kayıtlarında:

📊 Tablo

Ticari Ürün	Aktif Madde	Formülasyon	Kullanım	Doz	PHI
THİFLOW	%80 Thiram	WG	Kabakgillerde Antraknoz	300 g/100 kg tohum	-
HAMLET	%80 Thiram	WP	Kabakgillerde Antraknoz	300 g/100 kg tohum	-
HEKTHİRAM FORTE	%80 Thiram	WP	Kabakgillerde Antraknoz	300 g/100 kg tohum	-

Bu kayıtlar tohum uygulaması içindir; yaprak veya meyve üzerine tarla uygulaması olarak değerlendirilmemelidir.

🧪 Thiram ve Antraknoz

Thiram, Türkiye’de halen ruhsatlı aktif maddeler arasında yer almaktadır. Ancak Thiram’ı “antraknozda genel olarak kullanılan fungisit” şeklinde değerlendirmek doğru değildir. BKÜ kayıtlarında kullanım bitki, hastalık ve uygulama şekline göre ayrı ayrı tanımlanmaktadır.

Güncel BKÜ kayıtlarında Thiram’ın antraknozla ilgili doğrulanmış örnekleri özellikle tohum uygulamalarında görülmektedir:

📊 Tablo

Bitki	Hedef Hastalık	Ticari Ürün	Aktif Madde	Formülasyon	Uygulama	Doz
Kavun	Kabakgillerde Antraknoz (Colletotrichum orbiculare = C. lagenarium)	THİFLOW (İMAL)	%80 Thiram	WG	Tohum uygulaması	300 g/100 kg tohum
Kavun	Kabakgillerde Antraknoz (Colletotrichum orbiculare = C. lagenarium)	HAMLET (İMAL)	%80 Thiram	WP	Tohum uygulaması	300 g/100 kg tohum
Kavun	Kabakgillerde Antraknoz (Colletotrichum orbiculare = C. lagenarium)	HEKTHİRAM FORTE (İMAL)	%80 Thiram	WP	Tohum uygulaması	300 g/100 kg tohum
Nohut	Nohut Antraknozu (Ascochyta rabiei)	SUNTHİRAM 80 WP (İMAL)	%80 Thiram	WP	Tohum uygulaması	300 g/100 kg tohum
Nohut	Nohut Antraknozu (Ascochyta rabiei)	BEST FORTE 80 WP (İMAL)	%80 Thiram	WP	Tohum uygulaması	300 g/100 kg tohum
Nohut	Nohut Antraknozu (Ascochyta rabiei)	ARTOSİL (İMAL)	%80 Thiram	WP	Tohum uygulaması	300 g/100 kg tohum

Bu nedenle Thiram için makalede özellikle şu ayrım yapılmalıdır:

Thiram’ın belirli antraknozlarda ruhsatlı/tavsiye edilmiş kullanımları vardır; ancak bu kayıtlar bütün bitkilerdeki antraknozlara veya yeşil aksam uygulamalarına genellenemez.

Özellikle kavun antraknozunda Thiram kaydı, yaprak veya meyve üzerine püskürtme şeklinde değil, tohum uygulaması şeklindedir. Bu nedenle Thiram’ı “antraknozda kullanılan fungisitler” tablosunda genel bir yaprak/meyve fungisidi gibi göstermek doğru değildir.

⚠️ Thiram Kullanımında Önemli Ruhsat Ayrımı

Thiram aktif maddesi Türkiye’de ruhsatlı olmakla birlikte, Bakanlık tarafından kullanım alanları konusunda kısıtlamalara tabi tutulmuştur. Bu nedenle yalnızca aktif maddenin BKÜ veri tabanında “RUHSATLI” görünmesine bakılarak herhangi bir üründe kullanılabileceği sonucu çıkarılmamalıdır.

Antraknoz mücadelesinde Thiram kullanılacaksa mutlaka şu dört bilgi birlikte kontrol edilmelidir:

Bitki → Hastalık → Ticari Ürün → Uygulama Şekli

Bu nedenle örneğin:

Kavun + Kabakgillerde Antraknoz + %80 Thiram + Tohum Uygulaması

doğrulanmış bir kullanım kombinasyonudur.

Buna karşılık:

Şeftali + Antraknoz + Thiram

şeklinde yalnızca hastalık adına bakarak kullanım önerisi yapmak doğru değildir. Güncel BKÜ sisteminde o bitki-hastalık eşleşmesi ayrıca doğrulanmadan Thiram önerilmemelidir.

🫘 Fasulye Antraknozu

Fasulyede antraknozun etmeni:

Colletotrichum lindemuthianum

olarak kayıtlıdır.

Hastalık:

• Yapraklarda
• Yaprak Saplarında
• Gövde ve Sürgünlerde
• Baklalarda
• Tohumlarda

belirti oluşturabilir.

Bakanlığın BKÜ veri tabanında fasulye antraknozu için:

Bakır Oksiklorid + Boscalid + Difenoconazole + Pyraclostrobin + Tea Tree Oil

aktif madde grupları yer almaktadır.

Güncel tavsiye kayıtlarından bir örnek:

📊 Tablo

Ticari Ürün	Aktif Madde	Formülasyon	Hedef Hastalık	Doz	PHI
MENTA BAKIR 50 WP	%50 Metalik Bakıra Eşdeğer Bakır Oksiklorid	WP	Fasulye Antraknozu	500 g/100 L	14 gün

🌰 Ceviz Antraknozu

Cevizde antraknoz, diğer birçok üründeki Colletotrichum antraknozlarından farklıdır.

Bakanlığın BKÜ sisteminde:

Ceviz Antraknozu – Gnomonia leptostyla

olarak kayıtlıdır.

Hastalık özellikle:

• Yaprak
• Yaprak Sapı
• Genç Sürgün
• Meyve

üzerinde zarar oluşturabilir.

Yoğun enfeksiyonlarda erken yaprak dökümü meydana gelebilir.

Bu nedenle cevizde antraknoz mücadelesi yalnızca meyve kalitesini değil, ağacın yapraklı kalma süresini ve sonraki yılın verim potansiyelini de ilgilendirir.

🌰 Cevizde Öne Çıkan Aktif Madde Grupları

Güncel BKÜ hastalık sayfasında ceviz antraknozu için:

• Bakır Hidroksit
• Bakır Oksit
• Bakır Sülfat
• Bazik Bakır Sülfat
• Bordo Bulamacı
• Cyprodinil
• Difenoconazole
• Dithianon
• Dodine
• Folpet
• Tea Tree Oil

aktif madde grupları yer almaktadır.

Burada önemli ayrım şudur:

Hastalık sayfasında aktif maddenin bulunması, o aktif maddenin her koşulda ve her ceviz bahçesinde kullanılabileceği anlamına gelmez.

Ticari uygulamada güncel ceviz + ceviz antraknozu tavsiyesi ayrıca kontrol edilmelidir.

🥭 Tropikal Meyvelerde Antraknoz

Türkiye'de tropikal meyve üretiminin artmasıyla antraknoz konusu daha da önemli hale geliyor.

Özellikle:

• Mango
• Avokado
• Papaya
• Ejder Meyvesi
• Guava
• Passion Fruit

gibi ürünlerde antraknoz benzeri meyve ve sürgün hastalıkları görülebilir.

Bu ürünlerde sıcaklık ve nem koşulları hastalık gelişimini destekleyebilir.

Ancak burada çok önemli bir ruhsat konusu vardır:

Başka bir meyvede ruhsatlı olan antraknoz fungisidi, tropikal meyvede otomatik olarak kullanılamaz.

Özellikle Türkiye'de yeni yaygınlaşan tropikal ürünlerde geçici tavsiye, minör kullanım veya güncel ruhsat ayrıca kontrol edilmelidir.

🍇 Üzümde Antraknoz

Üzümde halk arasında antraknoz olarak adlandırılan hastalık, klasik Colletotrichum antraknozlarından farklı bir etmene bağlı olabilir.

Bu nedenle:

Üzüm Antraknozu

ile:

Mango/Avokado/Çilek Colletotrichum Antraknozu

aynı hastalık gibi değerlendirilmemelidir.

Üzümde özellikle genç sürgünler, yapraklar ve salkımlar üzerinde koyu renkli lezyonlar görülebilir.

🫒 Zeytinde Antraknoz Benzeri Hastalıklar

Zeytinde meyvelerde çökük koyu renkli lezyonlar ve çürüklükler oluşturan fungal hastalıklar görülebilir.

Ancak zeytinde hastalık teşhisinde yalnızca “meyvede siyah leke” görülmesi yeterli değildir.

Özellikle:

Antraknoz + Dal Hastalıkları + Meyve Çürüklükleri

birbirinden ayrılmalıdır.

Bu nedenle zeytin için ürün seçimi yapılırken doğrudan “antraknoz ilacı” şeklinde genelleme yapılmamalıdır.

🔬 Antraknoz ile Karıştırılabilecek Hastalıklar

Özellikle meyvede çökük koyu leke görülmesi tek başına antraknoz teşhisi için yeterli değildir.

🧪 Antraknozda Aktif Madde Seçimi

Antraknozda kullanılan aktif maddeler hastalık etmenine ve bitkiye göre değişir.

Önemli gruplardan bazıları:

Bu tablo genel aktif madde sınıflandırmasıdır. Bir aktif maddenin belirli üründe antraknoza karşı kullanılabileceği anlamına gelmez.

🔄 Antraknozda Direnç Yönetimi

Antraknoz mücadelesinde özellikle FRAC 3 ve FRAC 11 gibi direnç riski daha yüksek grupların arka arkaya ve yoğun şekilde kullanılmasından kaçınılmalıdır.

Örneğin:

Azoxystrobin → Pyraclostrobin

şeklinde geçiş yapmak gerçek anlamda farklı bir direnç grubuna geçiş değildir.

Çünkü ikisi de:

FRAC 11

grubundadır.

Aynı şekilde aynı aktif maddeyi taşıyan farklı ticari ürünler arasında geçiş yapmak direnç yönetimi açısından gerçek rotasyon oluşturmaz.

Daha doğru yaklaşım:

Farklı Etki Mekanizması + Koruyucu Çok Noktalı Fungisit + Kültürel Mücadele + Hastalık Takibi

şeklindedir.

🌱 Kültürel Mücadele

Antraknozla mücadelede fungisit kadar bahçe yönetimi de önemlidir.

Temiz Üretim Materyali

Hastalıksız fide, fidan ve tohum kullanılmalıdır.

Hastalıklı Artıkların Uzaklaştırılması

Yaprak, sürgün, meyve ve diğer enfekteli artıklar üretim alanında bırakılmamalıdır.

Taç Havalanmasının Artırılması

Aşırı sık ve havasız taç yapıları nemin uzun süre korunmasına neden olabilir.

Aşırı Azottan Kaçınma

Aşırı vegetatif gelişim, yoğun ve sık dokulu taç oluşmasına neden olarak hastalık yönetimini zorlaştırabilir.

Yağmurlama Sulamayı Sınırlandırma

Yaprakların ve meyvelerin uzun süre ıslak kalmasını önlemek hastalık yönetiminde avantaj sağlar.

Ekim Nöbeti

Özellikle tarla bitkilerinde toprak ve bitki artıklarıyla taşınan antraknozlarda önemlidir.

Kabakgillerde Bakanlığın teknik talimatı en az 3 yıllık ekim nöbetini önermektedir.

💧 Sulama Yönetimi

Antraknoz açısından sulamanın zamanı ve yöntemi önemlidir.

Özellikle:

Akşam Sulaması + Yaprak Islaklığı + Yüksek Nem

bir araya geldiğinde risk artabilir.

Mümkün olduğunda:

• Kök Bölgesine Sulama
• Gereksiz Yağmurlama Sulamadan Kaçınma
• Aşırı Sulamadan Kaçınma
• Drenajın İyileştirilmesi

uygulanmalıdır.

✂️ Budama ve Taç Yönetimi

Meyve bahçelerinde uygun budama:

Hava Sirkülasyonu ↑

Nemli Mikroklima ↓

Yaprak Islaklığı Süresi ↓

şeklinde avantaj sağlayabilir.

Özellikle yoğun taç oluşturan bahçelerde hastalık yönetimi zorlaşabilir.

🧺 Hasat ve Hasat Sonrası Yönetim

Antraknoz meyvelerde hasat sonrasında da ciddi problem oluşturabilir.

Hasat sırasında:

• Meyveler Zedelenmemelidir.
• Yaralı Meyveler Ayrılmalıdır.
• Hasat Kapları Temiz Tutulmalıdır.
• Meyveler Gereksiz Nemle Temas Ettirilmemelidir.
• Depolama Koşulları Uygun Olmalıdır.

Özellikle hasat sırasında oluşan küçük yaralar bazı fungal etmenlerin meyve dokusuna girişini kolaylaştırabilir.

⚠️ Antraknoz Mücadelesinde Sık Yapılan Hatalar

Her Antraknozu Aynı Hastalık Sanmak

Çilek antraknozu ile ceviz antraknozunun etmeni aynı değildir.

Hastalık Adına Bakarak İlaç Seçmek

Ürünün adı kadar:

Bitki + Etmen + Ruhsat + Doz + PHI

birlikte değerlendirilmelidir.

Aynı Aktif Maddeyi Farklı Marka ile Tekrarlamak

Marka değiştirmek aktif maddeyi değiştirmiyorsa gerçek rotasyon sağlamaz.

Hastalık İlerledikten Sonra Müdahale Etmek

Koruyucu yaklaşım birçok antraknozda daha değerlidir.

Hastalıklı Artıkları Tarlada Bırakmak

Enfeksiyon kaynaklarının sonraki döneme taşınmasına neden olabilir.

Yağmurlama Sulamayı Kontrolsüz Kullanmak

Yaprak ıslaklığını artırabilir.

PHI'yi Kontrol Etmemek

Özellikle hasada yakın uygulamalarda ciddi bir hatadır.

📅 Yıllık Antraknoz Takip Planı

🛡️ Entegre Antraknoz Mücadelesi

Başarılı bir program yalnızca fungisit uygulamasından oluşmaz.

🌱 Sağlıklı Fide/Fidan/Tohum

🧹 Bahçe ve Tarla Hijyeni

💧 Kontrollü Sulama

🌬️ İyi Havalanan Bitki Taçı

🌦️ Hava ve Hastalık Takibi

🧪 Güncel Ruhsatlı Fungisit

birlikte uygulanmalıdır.

📌 Antraknozda En Önemli Nokta

Antraknoz, tek bir hastalık gibi düşünülmemelidir.

Çilek Antraknozu ≠ Kabakgiller Antraknozu ≠ Fasulye Antraknozu ≠ Ceviz Antraknozu

şeklinde değerlendirmek gerekir.

Özellikle ticari mücadelede önce:

Hangi Bitki?

Hangi Antraknoz?

Hangi Etmen?

Hangi Fenolojik Dönem?

Hangi Ruhsatlı Ürün?

soruları cevaplanmalıdır.

Bakanlığın BKÜ veri tabanı da tavsiye aramalarında bitki, zararlı organizma ve aktif maddeyi ayrı kriterler halinde değerlendirmektedir.

❓ Sık Sorulan Sorular (SSS)