Unlu Bit Hastalığı ve Mücadelesi

📑 İçindekiler

Unlu bit, özellikle meyve ağaçları, bağlar, turunçgiller, nar ve örtüaltı bitkilerinde ekonomik kayıplara neden olabilen önemli bir emici böcek zararlısıdır.

Türkiye'de meyvecilik açısından en fazla dikkat çeken türlerden biri Turunçgil unlubiti (Planococcus citri)'dir. Bunun yanında farklı bitkilerde farklı unlu bit türleri de bulunabilir.

Unlu bitler bitkinin özsuyunu emerek doğrudan zarar oluştururken, salgıladıkları ballı madde nedeniyle yaprak ve meyve yüzeylerinde fumajin yani karaballık gelişmesine de yol açabilir.

Özellikle:

• Turunçgiller
• Bağ
• Nar
• Kayısı
• Armut
• Sera Bitkileri
• Süs Bitkileri

unlu bit açısından dikkat edilmesi gereken üretim alanlarıdır.

Tarım ve Orman Bakanlığı teknik talimatlarında unlubitin asma, turunçgil, armut, nar, kayısı, süs ve sera bitkilerinde zarar oluşturabildiği belirtilmektedir.

---

🦠 Unlu Bit Nedir?

Unlu bitler, Hemiptera takımı ve Pseudococcidae familyası içerisinde yer alan küçük, yumuşak vücutlu ve emici böceklerdir.

Vücutlarının üzerinde bulunan beyazımsı mumsu salgı nedeniyle çıplak gözle bakıldığında un serpilmiş gibi görünürler.

Özellikle dişi bireyler ve nimfler bitki üzerinde beslenerek zarar oluşturur.

Unlu bit kolonileri çoğunlukla:

• Yaprakların Alt Yüzeyinde
• Sürgünlerde
• Dal ve Gövdelerde
• Meyve Sapı Çevresinde
• Meyvelerin Birbirine Temas Eden Bölgelerinde
• Çanak Yaprak Çevresinde
• Kabuk ve Çatlaklarda

saklanabilir.

Bu nedenle yalnızca ağacın dış yüzeyine bakılarak yapılan kontrol bazen yeterli olmaz.

---

🔬 En Önemli Unlu Bit Türleri

Meyvecilikte karşılaşılan türler bitkiye ve bölgeye göre değişebilir.

Burada özellikle dikkat edilmesi gereken konu tür teşhisidir.

Çünkü “unlu bit” adı altında birden fazla tür bulunabilir ve bir zararlı için ruhsatlı olan ürün başka bir tür veya başka bir bitki için otomatik olarak ruhsatlı kabul edilemez.

---

👀 Unlu Bit Nasıl Anlaşılır?

Bahçede en kolay fark edilen belirti beyaz mumsu görünüşlü kolonilerdir.

Ancak zarar belirtileri yalnızca böceğin kendisiyle sınırlı değildir.

Başlıca belirtiler:

• Beyazımsı Unlu Böcek Kolonileri
• Yapraklarda Sararma
• Sürgünlerde Zayıflama
• Bitki Gelişiminin Yavaşlaması
• Meyve Sapı Çevresinde Koloniler
• Meyvelerde Ballı Madde Birikimi
• Meyve Yüzeyinde Karaballık
• Yaprakların Yapışkan Hale Gelmesi
• Çiçek ve Meyve Tutumunda Zayıflama
• Yoğun Bulaşmada Dal ve Sürgünlerde Kuruma

---

🍯 Ballı Madde ve Karaballık

Unlu bitlerin önemli özelliklerinden biri fazla miktarda ballı madde salgılamalarıdır.

Bu salgı yaprak ve meyvelerin üzerine yayıldığında yüzeyde yapışkan bir tabaka oluşur.

Ardından bu yüzey üzerinde çeşitli fumajin mantarları gelişebilir.

Sonuç olarak:

Unlu bit → Ballı Madde → Fumajin → Kararmış Yaprak ve Meyve

şeklinde bir zarar zinciri oluşur.

Bu nedenle bazı bahçelerde üretici öncelikle böceği değil, meyvenin veya yaprağın üzerindeki siyahlaşmayı fark eder.

---

🍊 Turunçgillerde Unlu Bit

Turunçgiller, özellikle Planococcus citri açısından önemli konukçulardandır.

Zararlı;

• Limon
• Mandalina
• Portakal
• Greyfurt
• Turunç
• Diğer Turunçgil Türleri

üzerinde koloniler oluşturabilir.

Özellikle meyvelerin:

• Sap Bölgesinde
• Meyvelerin Birbirine Değdiği Yerlerde
• Taç İç Kısımlarında
• Yaprak ve Sürgün Birleşimlerinde

yoğunlaşması mümkündür.

Bakanlığın güncel BKÜ kayıtlarında turunçgillerde Planococcus citri için spirotetramat ve mineral yağ içeren ürünler bulunmaktadır.

Turunçgillerde Güncel Ruhsatlı Ürün Örnekleri

Turunçgillerde spirotetramat kayıtlarının yanında mineral yağ içeren ürünler de bulunmaktadır. Bakanlık kayıtlarında bazı spirotetramat ürünleri için faydalılara karşı zararsız olduğu yönünde özel uyarı da yer almaktadır.

---

🍇 Bağda Unlu Bit

Bağ, unlu bitin ekonomik açıdan en önemli konukçularından biridir.

Bağlarda özellikle:

• Gövde
• Kollar
• Sürgünler
• Yapraklar
• Salkımlar
• Meyve Sapları

üzerinde koloniler görülebilir.

Yoğun bulaşmada salkımların üzerinde yoğunlaşan unlu bitler hem doğrudan zarar oluşturur hem de ballı madde nedeniyle üzüm yüzeyinin kirlenmesine ve fumajin oluşumuna neden olabilir.

Bakanlığın bağ için hazırladığı teknik talimatlarda zararlının özellikle gövde ve kabuklardan yeşil aksama doğru geçtiği dönem ile yaprak ve salkımlara geçtiği dönem ayrı mücadele zamanları olarak ele alınmaktadır.

Bağda Güncel Ruhsatlı Ürün Örnekleri

Önemli: Bağ yaprağı tüketimi yapılan alanlarda bu ürünlerin kullanımına ilişkin özel uyarılar bulunmaktadır. Bazı kayıtlar açıkça “tüketim amaçlı bağ yaprağı hasadı yapılacak bağ alanlarında kullanılmaz” şeklindedir.

Bu nedenle üzüm üretiminde yalnızca üzüm hasat aralığına bakmak yeterli değildir; bağ yaprağı hasadı yapılıp yapılmadığı da ruhsat açısından önemlidir.

---

❤️ Nar Unlubiti

Nar da turunçgil unlubiti açısından önemli konukçulardan biridir.

Bakanlığın nar unlubiti için özel olarak hazırlanmış standart ilaç deneme metodu bulunmaktadır ve denemelerde Planococcus citri'nin ergin dişileri ve larvaları hedef alınmaktadır.

Nar bahçelerinde zararlı özellikle:

• Meyve Sapı Çevresinde
• Çanak Yaprakların Arasında
• Dal Birleşimlerinde
• Yoğun Taç İç Kısımlarında
• Meyvelerin Birbirine Temas Ettiği Alanlarda

gizlenebilir.

Bu nedenle yalnızca yaprakların üst yüzeyini kontrol etmek yeterli değildir.

Nar için güncel ürün tavsiyesi kullanılacaksa BKÜ'de nar + spesifik unlu bit kaydının ayrıca kontrol edilmesi gerekir. Turunçgillerdeki veya bağdaki ürün kaydı doğrudan nara aktarılmamalıdır.

---

🍑 Kayısıda Unlu Bit

Kayısı da unlu bitin konukçuları arasında yer alabilir.

Zararlı özellikle:

• Genç Sürgünlerde
• Dal Çatallarında
• Yaprak Altlarında
• Meyve Sapı Çevresinde

görülebilir.

Ancak kayısıda unlu bit mücadelesinde ürün seçimi yapılırken “unlu bit” adına bakmak yeterli değildir.

Kayısı + ilgili unlu bit türü + güncel BKÜ tavsiyesi

birlikte kontrol edilmelidir.

Bu nedenle turunçgil veya bağ ruhsatlı bir ürünün kayısıda kullanılması doğru değildir.

---

🍐 Armut ve Diğer Meyvelerde Unlu Bit

Unlu bitler armut ve bazı diğer meyve türlerinde de sorun oluşturabilir.

Özellikle:

• Gövde ve Dal Çatalları
• Yaprak Sapları
• Sürgün Uçları
• Meyve Sapları
• Kabuk Altındaki Korunaklı Alanlar

kontrol edilmelidir.

Armutta unlu bit problemi görüldüğünde zararlının türü belirlenmeden doğrudan ilaçlama yapılması yerine öncelikle koloninin nerede yoğunlaştığı ve hangi türün bulunduğu araştırılmalıdır.

---

🌱 Sera Bitkilerinde Unlu Bit

Örtüaltında unlu bit çok daha hızlı çoğalabilir.

Bunun nedenleri:

• Yüksek Sıcaklık
• Korunaklı Ortam
• Yüksek Bitki Yoğunluğu
• Yıl Boyunca Bitki Bulunması
• Doğal Düşmanların Baskılanması
• Yeni Dikim Materyaliyle Bulaşma

olabilir.

Özellikle süs bitkileri ve çeşitli sera ürünlerinde unlu bitler gövde, yaprak koltukları ve korunaklı bölgelerde gizlenebilir.

Bu nedenle seralarda mücadele yalnızca kimyasal uygulamaya dayandırılmamalıdır.

---

🐞 Unlu Bitin Doğal Düşmanları

Unlu bit mücadelesinde biyolojik mücadele son derece önemlidir.

Önemli doğal düşmanlardan biri:

Anagyrus pseudococci

isimli parazitoittir.

Bakanlık teknik dokümanlarında ayrıca:

• Leptomastix dactylopii
• Cryptolaemus montrouzieri
• Chrysoperla carnea
• Chilocorus bipustulatus

gibi doğal düşmanlar da belirtilmektedir.

Özellikle Cryptolaemus montrouzieri unlu bit mücadelesinde kullanılan önemli predatörlerden biridir.

Bakanlığın güncel biyolojik mücadele kayıtlarında Cryptolaemus montrouzieri ruhsatlı biyolojik mücadele etmeni olarak yer almakta; turunçgiller ve nar için turunçgil unlubiti üzerinde kullanım kaydı bulunmaktadır.

---

🐞 Turunçgillerde Cryptolaemus Kullanımı

Güncel biyolojik mücadele kayıtlarından birinde BİYO AVCI S ürünü içinde Cryptolaemus montrouzieri bulunmakta ve:

şeklinde tavsiye bulunmaktadır.

Bu uygulama kimyasal ilaçlama ile aynı şey değildir. Burada canlı bir biyolojik mücadele etmeni kullanılır.

---

🐝 Anagyrus pseudococci ile Biyolojik Mücadele

Anagyrus pseudococci, unlu bitlerin önemli doğal düşmanlarından biridir.

Bu parazitoit özellikle belirli nimf dönemlerini tercih eder.

Bakanlık kaynaklarında A. pseudococci'nin turunçgil unlubiti üzerinde önemli bir yerli parazitoit olduğu ve unlubitin biyolojik mücadelesinde kullanıldığı belirtilmektedir.

Bu nedenle bahçede unlu bit görüldüğünde bütün doğal düşmanları yok edecek geniş spektrumlu uygulamalar yapmak yerine faydalı organizmaların korunması IPM açısından önemlidir.

---

🌿 Kültürel Mücadele

Unlu bitin yoğunluğunu azaltmada bahçe yönetimi önemli rol oynar.

🌳 Taç Yönetimi

• Aşırı Sık Taç Yapısından Kaçınılmalı
• İç Kısımların Havalanması Sağlanmalı
• Gereksiz Sürgün Yoğunluğu Azaltılmalı
• Gölgeleme Oluşturan Fazla Dallar Yönetilmeli

Bağlarda Bakanlık teknik talimatlarında yaprakların seyreltilmesi ve salkımların daha iyi havalanmasının sağlanması önerilmektedir.

✂️ Budama

• Bulaşık Dallar Kontrol Edilmeli
• Kabuk Altlarında Koloniler Araştırılmalı
• Çok Yoğun ve Sıkışık Taç Yapısından Kaçınılmalı

Bağlarda kış budaması sırasında kabukların soyulmasının zararlı yoğunluğunu azaltmaya yardımcı olabileceği belirtilmektedir.

---

🔎 İzleme Nasıl Yapılmalı?

Unlu bit mücadelesinin en önemli aşamalarından biri erken tespittir.

Kontrolde özellikle şu bölgeler incelenmelidir:

---

🐜 Karıncalar Neden Önemli?

Unlu bit bulunan ağaçlarda bazen çok sayıda karınca görülür.

Bunun nedeni karıncaların unlu bitlerin salgıladığı ballı maddeden yararlanmasıdır.

Karıncaların unlu bit kolonileriyle ilişkisi, zararlının doğal düşmanlarının etkinliğini de azaltabilir.

Bu nedenle unlu bit görülen bahçelerde:

Unlu bit + Karınca + Ballı Madde

birlikte değerlendirilmelidir.

---

💦 İlaçlamada En Büyük Problem: Gizli Koloniler

Unlu bitlerin vücudunu kaplayan mumsu tabaka ve bitkinin korunaklı bölgelerinde bulunmaları ilaçlamayı zorlaştırabilir.

Özellikle:

• Meyve Sapı Dibi
• Meyvelerin Birbirine Değdiği Yerler
• Dal Çatalları
• Yaprak Koltukları
• Kabuk Altları

ilaçlamada gözden kaçabilir.

Bakanlığın nar ve bağ için hazırladığı standart ilaç deneme metotlarında da uygulamanın özellikle unlubitin yoğun bulunduğu taç, gövde, dallar, yapraklar ve meyve bölgelerini kapsayacak şekilde yapılmasına dikkat edilmesi gerektiği belirtilmektedir.

---

🧪 Aktif Madde Grupları

Unlu bit mücadelesinde kullanılabilecek aktif maddeler bitki ve zararlı kombinasyonuna göre değişir.

Bu nedenle aşağıdaki tablo “her üründe ruhsatlı” anlamına gelmez.

Önemli olan aktif maddeyi tek başına görmek değil:

Bitki + Zararlı Türü + Ticari Ürün + Aktif Madde + Güncel Ruhsat + Doz + PHI

birlikte değerlendirmektir.

---

🔄 Aynı Aktif Maddeyi Farklı Markalarla Değiştirmek

Örneğin bağda:

EFDAL MALATİON 60 EM → KASTİLL → KAPADOKIA 65 EC

şeklinde marka değiştirildiğinde aktif madde hâlâ malathion ise bu gerçek bir etki mekanizması rotasyonu değildir.

Aynı durum spirotetramat içeren farklı ticari ürünler için de geçerlidir.

Bu nedenle mücadele programında marka adından çok:

Aktif Madde ve Etki Mekanizması

dikkate alınmalıdır.

---

⚠️ Unlu Bit Mücadelesinde Sık Yapılan Hatalar

❌ Zararlıyı Görmeden Takvim Gereği İlaçlama Yapmak

❌ Yalnızca Ağacın Dış Kısmını İlaçlamak

❌ Meyve Sapı ve Kolonilerin Gizlendiği Bölgeleri Atlamak

❌ Bağda Yaprak Hasadı Uyarılarını Dikkate Almamak

❌ Turunçgildeki Ruhsatı Nara veya Kayısıya Aktarmak

❌ Farklı Marka İsimlerini Gerçek Rotasyon Sanmak

❌ Doğal Düşmanları Yok Edecek Gereksiz Uygulamalar Yapmak

❌ Karıncalarla Birlikte Unlu Bit Popülasyonunu Değerlendirmemek

❌ Sadece Ballı Maddeyi Görüp Hastalık Sanmak

❌ Yoğun Koloni Oluştuktan Sonra Mücadeleye Başlamak

---

🌱 Entegre Mücadele Programı

Unlu bitte en başarılı yaklaşım:

İzleme + Kültürel Önlem + Biyolojik Mücadele + Gerektiğinde Ruhsatlı Kimyasal Mücadele

kombinasyonudur.

Özellikle doğal düşmanların bulunduğu bahçelerde gereksiz geniş spektrumlu insektisit uygulamalarından kaçınmak önemlidir.

Bakanlığın teknik talimatı da kimyasal mücadele gerektiğinde doğal düşmanlara yan etkisi daha düşük ürünlerin tercih edilmesini vurgulamaktadır.

---

📅 Yıllık Unlu Bit Takvimi

---

📌 Unlu Bitle Mücadelede En Doğru Yaklaşım

Unlu bit görüldüğünde ilk yapılacak iş hemen ilaç seçmek değildir.

Önce:

1. Zararlının Türünü Belirle.

2. Hangi Bitkide Olduğunu Kesinleştir.

3. Koloninin Nerede Yoğunlaştığını Kontrol Et.

4. Karınca ve Doğal Düşman Varlığını İncele.

5. Popülasyon Yoğunluğunu Belirle.

6. Kültürel ve Biyolojik Mücadeleyi Değerlendir.

7. Gerekirse Güncel BKÜ Kaydından Bitki + Zararlı Kombinasyonunu Kontrol Et.

8. Ruhsatlı Ticari Ürünü Etiket Dozuna Göre Kullan.

9. PHI ve Özel Uyarıları Dikkate Al.

10. Aynı Aktif Maddeyi Farklı Marka Adlarıyla Sürekli Tekrarlama.

---

❓ Sık Sorulan Sorular (SSS)