🌱 PASİF (ÖNLEYİCİ) YÖNTEMLER
Don olmadan önce alınan tedbirlerdir.
1️⃣ Uygun yer ve çeşit seçimi
- Soğuk hava çukur alanlarda birikir → vadi tabanlarından kaçınılmalı
- Dona dayanıklı çeşit ve anaçlar tercih edilmeli
- Geç çiçeklenen çeşitler don riskini azaltır
2️⃣ Dikim ve budama zamanı
- Erken budama, bitkiyi dona hassas hale getirir
- Riskli bölgelerde geç budama yapılmalıdır
3️⃣ Toprak işlemesi
- Nemli ve sıkışmış toprak ısıyı daha iyi tutar
- Don öncesi hafif sulama faydalıdır
- Otlu, kabarık toprak soğuğu artırır
4️⃣ Gübreleme yönetimi
- Sonbaharda aşırı azotlu gübreleme yapılmamalı
- Aşırı sürgün gelişimi don zararını artırır
🔥 AKTİF (MÜDAHALE) YÖNTEMLER
Don sırasında uygulanan yöntemlerdir.
5️⃣ Yağmurlama sulama (En etkili yöntem)
- Bitki üzerine su püskürtülür
- Su donarken ısı açığa çıkar ve bitkiyi 0°C civarında tutar
- Don süresince kesintisiz devam etmelidir
6️⃣ Isıtma (sobalar, don mumları)
- Bahçede hava sıcaklığı artırılır
- Büyük alanlarda maliyetlidir
- Rüzgârsız gecelerde daha etkilidir
7️⃣ Dumanlama (sis oluşturma)
- Isı kaybını azaltır
- Etkisi sınırlıdır, tek başına yeterli olmaz
8️⃣ Rüzgâr makineleri (fanlar)
- Sıcak üst hava tabakasını aşağı indirir
- Radyasyon donlarında etkilidir
- Adveksiyon (sert rüzgârlı) donlarda etkisizdir
🌿 BİTKİSEL KORUMA VE DESTEKLER
9️⃣ Don önleyici bitki besinleri
- Amino asit, potasyum, kalsiyum içerikli ürünler
- Don öncesi uygulanır, direnci artırır
- %100 koruma sağlamaz
🔟 Örtüleme
- Sebze ve fide yetiştiriciliğinde etkilidir
- Tarım örtüsü, saman, naylon kullanılabilir
⚠️ ÖNEMLİ NOTLAR
- Don türü iyi belirlenmelidir (radyasyon / adveksiyon donu)
- Meteoroloji tahminleri düzenli takip edilmelidir
- Erken uyarı sistemleri büyük avantaj sağlar
🍊 NARENCİYE (Portakal, Limon, Mandalina, Greyfurt)
❄️ Kritik sıcaklıklar
- Çiçekler: -1 / -2 °C
- Genç meyve: -2 / -3 °C
- Ağaç dokusu: -6 °C ve altı
✅ Korunma yöntemleri
- Yağmurlama sulama (en etkili yöntem)
- Bahçe içine don sobaları / mumları
- Don öncesi potasyum + kalsiyum + amino asit uygulaması
- Rüzgârlı bölgelerde rüzgâr kıranlar
- Genç fidanlarda gövde sarımı (keçe, çuval, saman)
📌 Not: Narenciye donlara en hassas meyve grubudur.
🫒 ZEYTİN
❄️ Kritik sıcaklıklar
- Sürgünler: -5 °C
- Odunsu doku: -7 / -10 °C
- Uzun süreli donlar: büyük zarar
✅ Korunma yöntemleri
- Geç budama (don riski geçince)
- Sonbaharda azotlu gübreleme yapılmamalı
- Toprak yüzeyi nemli tutulmalı
- Don sonrası bakırlı uygulama (yaraların korunması)
- Genç fidanlarda gövde izolasyonu
📌 Not: Zeytin kısa süreli dona dayanır ama tekrar eden donlar çok zararlıdır.
🍑 KAYISI (En riskli türlerden biri)
❄️ Kritik sıcaklıklar
- Tomurcuk: -2 °C
- Çiçek: -1 °C
- Küçük meyve: -0,5 °C
✅ Korunma yöntemleri
- Geç çiçeklenen çeşitler tercih edilmeli
- Vadi tabanlarından kaçınılmalı
- Yağmurlama sulama (olmazsa olmaz)
- Rüzgâr makineleri (radyasyon donu için)
- Don öncesi potasyum + bor + amino asit
- Don sonrası deniz yosunu + çinko destekleri
📌 Not: Malatya ve çevresinde en büyük verim kaybı ilkbahar geç donlarından olur.
🍇 ÜZÜM (Bağlar)
❄️ Kritik sıcaklıklar
- Göz uyanması: -1 °C
- Sürgün: -0,5 °C
- Genç yaprak: 0 °C
✅ Korunma yöntemleri
- Geç budama / çift budama
- Don riski olan alanlarda alçak terbiye sisteminden kaçınılmalı
- Yağmurlama sulama
- Don gecesi sisleme / dumanlama (destekleyici)
- Don sonrası amino asit + fosfor + potasyum
📌 Not: İlkbahar donları bağlarda göz kaybına yol açar.
🍒 KİRAZ – VİŞNE
❄️ Kritik sıcaklıklar
- Çiçek: -1 / -2 °C
- Meyve tutumu: -0,5 °C
✅ Korunma yöntemleri
- Yüksek rakım ve hava drenajı iyi alanlar
- Yağmurlama sulama
- Rüzgâr makineleri
- Don öncesi kalsiyum + potasyum
- Geç budama
🌰 BADEM
❄️ Kritik sıcaklıklar
- Çiçek: -1 °C
- Genç meyve: -0,5 °C
✅ Korunma yöntemleri
- Geç çiçeklenen çeşitler
- Don öncesi potasyum + bor
- Yağmurlama
- Yamaç araziler tercih edilmeli
⚠️ GENEL ALTIN KURALLAR
✔ Don türü belirlenmeli (radyasyon / adveksiyon)
✔ Meteoroloji + yerel sensörler takip edilmeli
✔ Don öncesi ve sonrası bitki besleme ihmal edilmemeli
✔ Tek yöntem yerine kombine mücadele yapılmalı